Noworodek 6-dniowy (urodzony w 39. tc., urodzeniowa mc. 3450 g), ogólnie zdrowy. W 1. dobie życia zaszczepiony przeciwko gruźlicy oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. Od 3 dni jest w domu. Jego 3-letnia siostra od 3 tygodni kaszle, wynik badania serologicznego w kierunku krztuśca niejednoznaczny, ale od 2 dni przyjmuje antybiotyk. Czy w takiej sytuacji noworodek wymaga profilaktycznego podania azytromycyny? Matka była szczepiona przeciwko krztuścowi w 33. tygodniu ciąży.
- Ryzyko ciężkiego przebiegu krztuśca u noworodków
Noworodki i młodsze niemowlęta są szczególnie narażone na ciężki przebieg krztuśca i duże ryzyko powikłań z powodu niedojrzałości układu odporności. Chociaż szczepienie matki przeciwko krztuścowi w III trymestrze ciąży (najczęściej między 27. a 36. tc.) jest uznaną metodą profilaktyki biernej krztuśca (w wyniku przezłożyskowego transportu swoistych przeciwciał od matki do płodu) i znacznie zmniejsza ryzyko ciężkiej choroby u dziecka w pierwszych miesiącach życia, to nie zapewnia pełnej ochrony przed zakażeniem.
- Rola chemioprofilaktyki
Makrolidy, w tym azytromycyna, są skuteczne w eradykacji Bordetella pertussis z nosowej części gardła. Azytromycyna, ze względu na korzystny profil bezpieczeństwa i krótki, 5-dniowy czas leczenia, jest preferowana w profilaktyce poekspozycyjnej krztuśca u osób z bliskiego kontaktu, zwłaszcza jeżeli należą one do grup dużego ryzyka ciężkiego przebiegu krztuśca. Noworodki i niemowlęta do takiej grupy należą.
- Narażenie na potencjalne źródło zakażenia
Kaszląca od 3 tygodni 3-letnia siostra stanowi potencjalne źródło zakażenia. Wynik przeprowadzonego u niej badania serologicznego jest niejednoznaczny, ale nie wyklucza to krztuśca, a rozpoczęta 2 dni temu antybiotykoterapia nie gwarantuje natychmiastowego ustąpienia zaraźliwości. Dodatkowo dzień, w którym siostra jeszcze nie przyjmowała leku, również mógł stanowić istotne narażenie noworodka.
- Zalecenia dotyczące profilaktyki poekspozycyjnej
Standardy epidemiologiczne oraz wytyczne towarzystw naukowych rekomendują profilaktyczne podawanie antybiotyków osobom z bliskiego kontaktu z chorym na krztusiec lub podejrzanym o zakażenie, szczególnie jeśli należą do grup dużego ryzyka, takich jak noworodki i młodsze niemowlęta.
- Wpływ szczepienia matki w okresie ciąży na ryzyko krztuśca u dziecka
Chociaż szczepienie matki przeciwko krztuścowi w 33. tygodniu ciąży zwiększa szansę na łagodniejszy przebieg ewentualnego zakażenia u noworodka, to w razie ekspozycji na Bordetella pertussis nie chroni wystarczająco przed infekcją. Z uwagi na duże ryzyko ciężkiego przebiegu krztuśca u noworodka oraz ryzyko zakażenia od siostry profilaktyka antybiotykowa jest nadal wskazana.
Podsumowując, noworodek należy do grupy największego ryzyka zachorowania na krztusiec i jego ciężkiego przebiegu, dlatego w opisanej sytuacji – mimo szczepienia matki w czasie ciąży i rozpoczęcia antybiotykoterapii u siostry – powinien otrzymać profilaktykę poekspozycyjną z zastosowaniem antybiotyku (np. azytromycyny) w celu zminimalizowania ryzyka zachorowania.
Piśmiennictwo:
1. Altunaiji S., Kukuruzovic R., Curtis N., Massie J.: Antibiotics for whooping cough (pertussis). Cochrane Database Syst. Rev., 2007; 2007 (3): CD0044042. Driscoll A., Haidara F., Tapia M. i wsp.: Antenatal, intrapartum and infant azithromycin to prevent stillbirths and infant deaths: study protocol for SANTE, a 2×2 factorial randomised controlled trial in Mali. BMJ Open, 2023; 13 (8): e067581
3. Kline J., Smith E., Zavala A.: Pertussis: common questions and answers. Am. Fam. Physician., 2021; 104 (2): 186–192
4. Hemingway-Foday J., Tita A., Chomba E. i wsp.: Prevention of maternal and neonatal death/infections with a single oral dose of azithromycin in women in labour in low-income and middle-income countries (A-PLUS): a study protocol for a multinational, randomised placebo-controlled clinical trial. BMJ Open, 2023; 13 (8): e068487
5. Wang K., Bettiol S., Thompson M. i wsp.: Symptomatic treatment of the cough in whooping cough. Cochrane Database Syst. Rev., 2014; 2014 (9): CD003257
6. Kuchar E., Nitsch-Osuch A., Szenborn L.: Krztusiec jako choroba zakaźna pracowników ochrony zdrowia – przypadek kliniczny z komentarzem. Med. Prakt., 2013; 64 (5): 731–739
7. Załęski A., Szwejkowska M., Kuchar E.: Profilaktyka poekspozycyjna chorób zakaźnych. Krztusiec. Med. Prakt., 2020; 9: 114–117, 134
