U 4-letniego dziecka z jednostronnym zapaleniem ślinianki przyusznej rozpoznano świnkę o umiarkowanym nasileniu. Zgodnie z PSO w 13. miesiącu życia dziecko otrzymało 1 dawkę szczepionki MMR. Chłopiec ma 11-miesięcznego brata, który nie był jeszcze szczepiony przeciwko śwince. Czy niemowlęciu można podać wcześniej MMR w celu profilaktyki poekspozycyjnej?
Podstawowym zagadnieniem jest skuteczność szczepionki przeciwko odrze, śwince i różyczce (MMR) w profilaktyce poekspozycyjnej świnki. Dostępne dane wskazują, że szczepionki MMR nie należy zalecać rutynowo w tym celu, gdyż jej skuteczność w zapobieganiu zachorowaniu po ekspozycji na wirus świnki jest bardzo ograniczona. Wyniki niektórych badań przeprowadzanych w warunkach ognisk epidemicznych sugerują, że podanie dodatkowej (trzeciej) dawki MMR osobom uodpornionym w przeszłości, zwłaszcza w środowiskach o zwiększonym ryzyku zachorowania (np. wśród studentów na uczelniach wyższych), może być korzystne, ale efektów tych nie potwierdzono jednoznacznie w populacji ogólnej. W badaniach przeprowadzonych w północno-wschodnich USA odnotowano, że podanie trzeciej dawki MMR w warunkach epidemii może zmniejszyć ryzyko zachorowania na świnkę, jednak różnice były statystycznie nieistotne lub ograniczone do wybranych grup. Z kolei w ognisku zachorowań na świnkę na Uniwersytecie Iowa w USA zapadalność była mniejsza w grupie studentów, którym podano trzecią dawkę MMR, niż w grupie studentów, którzy otrzymali tylko 2 dawki. Na podstawie tych obserwacji Advisory Committee on Immunization Practices zaleca rozważenie podania trzeciej dawki MMR osobom narażonym na zwiększone ryzyko zakażenia podczas epidemii. Dotyczy to jednak głównie młodzieży i dorosłych w sytuacjach szczególnego ryzyka, a nie dotąd nieszczepionych niemowląt po kontakcie z chorym.
W omawianym przypadku mamy do czynienia z 11-miesięcznym niemowlęciem, które nie zostało jeszcze zaszczepione przeciwko śwince. Podanie MMR w ramach profilaktyki poekspozycyjnej tak młodemu niemowlęciu nie jest zalecane. Brakuje dowodów na to, by szczepienie MMR po ekspozycji na świnkę w tym wieku mogło istotnie zmniejszyć ryzyko zachorowania lub złagodzić przebieg choroby. Ponadto dawka podana przed ukończeniem 12. miesiąca życia nie jest wliczana do podstawowego schematu szczepień, co oznacza, że szczepienie należałoby powtórzyć w 13.–14. miesiącu życia.
Należy także rozważyć trafność samego rozpoznania świnki u 4-letniego chłopca, zwłaszcza w dobie rzadkiego występowania tej choroby, szczególnie u osób częściowo uodpornionych (dziecko otrzymało już 1 dawkę szczepionki). Weryfikacja rozpoznania może sprawić, że rozważanie profilaktyki poekspozycyjnej w ogóle okaże się zbędne.
Podsumowując, nie zaleca się rutynowego podawania szczepionki MMR w celu profilaktyki poekspozycyjnej świnki, zwłaszcza nieszczepionym dotąd niemowlętom, ponieważ w badaniach nie potwierdzono skuteczności takiego postępowania. Wyjątek stanowią ogniska epidemiczne świnki. Wówczas można rozważyć podanie dodatkowej, trzeciej dawki szczepionki MMR osobom z grup ryzyka zakażenia (np. młodzież), które w przeszłości otrzymały już 2 dawki. Przypadek opisany w pytaniu takiego wskazania jednak nie spełnia.
Piśmiennictwo:
1. Fiebelkorn A., Lawler J., Curns A. i wsp.: Mumps postexposure prophylaxis with a third dose of measles-mumps-rubella vaccine, Orange County, New York, USA. Emerg. Infect. Dis., 2013; 19 (9): 1411–14172. Arciuolo R., Jablonski R., Zucker J., Rosen J.: Effectiveness of measles vaccination and immune globulin post-exposure prophylaxis in an outbreak setting – New York City, 2013. Clin. Infect. Dis., 2017; 65 (11): 1843–1847
3. Di Pietrantonj C., Rivetti A., Marchione P. i wsp.: Vaccines for measles, mumps, rubella, and varicella in children. Cochrane Database Syst. Rev., 2020; 4 (4): CD004407
4. Cardemil C., Dahl R., James L. i wsp.: Effectiveness of a third dose of MMR vaccine for mumps outbreak control. N. Engl. J. Med., 2017; 377 (10): 947–956
5. Park S., Lawal T., Marin M. i wsp.: Modeling the population-level impact of a third dose of MMR vaccine on a mumps outbreak at the University of Iowa. Proc. Natl. Acad. Sci. USA, 2024; 121 (43): e2403808121
6. Marin M., Marlow M., Moore K., Patel M.: Recommendation of the Advisory Committee on Immunization Practices for use of a third dose of mumps virus – containing vaccine in persons at increased risk for mumps during an outbreak. MMWR, 2018; 67 (1): 33–38
7. Harling R., White J., Ramsay M. i wsp.: The effectiveness of the mumps component of the MMR vaccine: a case control study. Vaccine, 2005; 23 (31): 4070–4074
8. Lam E., Rosen J., Zucker J.: Mumps: an update on outbreaks, vaccine efficacy, and genomic diversity. Clin. Microbiol. Rev., 2020; 33 (2): e00151-19
