Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Kiedy, komu i w jakim celu zaleca się profilaktycznie antybiotyk po ekspozycji na krztusiec?

07.11.2018
dr hab. n. med. Ernest Kuchar
Klinika Pediatrii z Oddziałem Obserwacyjnym Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Kiedy, komu i w jakim celu zaleca się profilaktycznie antybiotyk po ekspozycji na krztusiec? Jakie są zalecane schematy i dawkowanie?

Zgodnie z zaleceniami ACIP chemioprofilaktykę poekspozycyjną krztuśca rozpoczyna się niezwłocznie, jednak nie później niż w ciągu 21 dni po kontakcie z chorym (po tym czasie nieleczony chory na krztusiec samoistnie przestaje być zakaźny). Celem profilaktyki jest przede wszystkim zapobieganie rozprzestrzenianiu się choroby na inne podatne na zachorowanie osoby, a w drugiej kolejności ochrona osoby poddanej profilaktyce.

Głównym źródłem krztuśca są osoby zakażone skąpoobjawowo – choroba nie daje nosicielstwa. Krztusiec jest bardzo zaraźliwy (bardziej niż np. ospa wietrzna). Zakażenie pałeczką krztuśca należy potwierdzić w hodowli lub metodą łańcuchowej reakcji polimerazowej (PCR), przydatność badań serologicznych jest natomiast niewielka i z tego powodu nie wykonuje się ich przed zastosowaniem profilaktyki antybiotykowej.

Za bliski kontakt z chorym na krztusiec uznaje się:

  • przebywanie twarzą w twarz w odległości do 1 m od chorego z objawami krztuśca – zakażenie przenosi się drogą kropelkową, kropelki z dróg oddechowych (o śr. >5 µm) powstają podczas kaszlu, kichania, mówienia, bronchoskopii i odsysania wydzieliny z drzewa oskrzelowego
  • bezpośredni kontakt z wydzielinami z dróg oddechowych, jamy ustnej i nosa chorego z objawami krztuśca (np. w wyniku kaszlu, kichania, dzielenia się jedzeniem, używania wspólnych naczyń i sztućców, resuscytację metodą usta–usta lub podczas badania jamy ustnej, nosa i gardła)
  • przebywanie w tym samym zamkniętym pomieszczeniu w bliskiej odległości od chorego co najmniej przez godzinę lub każdy kontakt domowy (osoby mieszkające razem).

Niektóre osoby mające bliski kontakt z chorym na krztusiec są narażone na zwiększone ryzyko ciężkiego przebiegu choroby i powikłań w razie zachorowania. W tej grupie poekspozycyjna profilaktyka antybiotykowa jest mocno wskazana, niezależnie od stanu uodpornienia (szczepienia). Należą do niej:

  • niemowlęta (szczególnie w pierwszych 5 mż.)
  • osoby z niektórymi niedoborami odporności
  • niektórzy chorzy przewlekle (m.in. na przewlekłą chorobę płuc, mukowiscydozę, z niewydolnością oddechową)
  • osoby ≥65. roku życia
  • kobiety ciężarne.

Zalecane leki przeciwbakteryjne i schematy dawkowania w profilaktyce poekspozycyjnej są takie same, jak w leczeniu krztuśca (klarytromycyna, azytromycyna, erytromycyna, kotrimoksazol). Lekami pierwszego wyboru są makrolidy p.o. – klarytromycyna (500 mg co 12 h przez 7 dni) lub azytromycyna (dawkowanie u młodzieży i dorosłych: w 1. dniu 500 mg w pojedynczej dawce, 2.–5. dnia 250 mg co 24 h). U osób uczulonych lub nietolerujących makrolidów stosuje się kotrimoksazol (960 mg co 12 h przez 14 dni).

Według zaleceń American Academy of Pediatrics i CDC u noworodków oraz najmłodszych niemowląt lekiem z wyboru w leczeniu i profilaktyce krztuśca jest azytromycyna (10 mg/kg mc. raz/24 h przez 5 dni) z uwagi na ryzyko przerostowego zwężenia odźwiernika związanego ze stosowaniem erytromycyny u noworodków. Klarytromycynę w leczeniu i profilaktyce krztuśca można stosować u dzieci od 2. miesiąca życia.

Osoby z objawami klinicznymi sugerującymi krztusiec mogą być zaraźliwe do 5. dnia skutecznej antybiotykoterapii, dlatego przez ten czas powinny unikać kontaktu z populacją wrażliwą, na przykład w miejscu pracy.

Podsumowując, profilaktyka poekspozycyjna krztuśca polega na zastosowaniu skutecznego antybiotyku (pierwszy wybór to makrolid) w ciągu 3 tygodni od narażenia u osób mających bliski kontakt z chorym na krztusiec. Nie zaleca się żadnych wcześniejszych badań serologicznych u osób eksponowanych.

Piśmiennictwo:

1. Tiwari T., Murphy T.V., Moran J.: Recommended antimicrobial agents for the treatment and postexposure prophylaxis of pertussis. 2005 CDC guidelines. Morb. Mortal. Wkly. Rep. Recommend. Rep., 2005; 54: 1–15
2. Kuchar E., Nitsch-Osuch A., Szenborn L.: Krztusiec jako choroba zakaźna pracowników ochrony zdrowia – przypadek kliniczny z komentarzem. Medycyna Pracy, 2013; 64: 731–739
3. Centers for Disease Control and Prevention: Updated recommendations for use of tetanus toxoid, reduced diphtheria toxoid, and acellular pertussis (Tdap) vaccine from the Advisory Committee on Immunization Practices, 2010. Morb. Mortal. Wkly Rep., 2011; 60: 13–15

Reklama

Napisz do nas

Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek, zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.

Konferencje i szkolenia

Kraków – 7 marca 2020 r.: VI Małopolskie Wiosenne Spotkanie Pediatryczne, szczegółowe informacje »

Przegląd badań