Dziecko w wieku 5 lat otrzymało 1 dawkę szczepionki przeciwko ospie wietrznej. Po 5 dniach rodzic zgłosił się z dzieckiem do lekarza z powodu osutki, którą rozpoznano jako osutkę poszczepienną. Czy w takim przypadku zalecane jest podanie drugiej dawki szczepionki przeciwko ospie wietrznej, czy osutkę należy traktować jako zachorowanie na ospę, które daje trwałą odporność? W wywiadzie rodzic nie zgłosił kontaktu z chorym na ospę.
Powszechne szczepienia przeciwko ospie wietrznej rozpoczęto w USA w 1995 roku, początkowo w schemacie 1-dawkowym. W związku z niedostateczną skutecznością pojedynczej dawki szczepionki w zapobieganiu wszystkim zachorowaniom na ospę wietrzną (nie tylko tym o ciężkim przebiegu), która wynosi 70–85%, w 2006 roku wprowadzono 2-dawkowy schemat szczepień. Zmiana ta wynikała z obserwacji, że podanie 2 dawek zapewnia dłuższą i skuteczniejszą ochronę przed zachorowaniem (p. także Czy szczepienie przeciwko ospie wietrznej jest bezpieczne i dobrze tolerowane? oraz Skuteczność rzeczywista szczepionki przeciwko ospie wietrznej – przyp. red.). Skuteczność kliniczna 2 dawek szczepionki w profilaktyce wszystkich zachorowań wynosi 96–98%, a w profilaktyce ciężkich postaci ospy wietrznej sięga 100%. Takie zalecenie znajdziemy obecnie w ChPL obu szczepionek (Varilrix, Varivax) oraz w wytycznych American Academy of Pediatrics i polskich ekspertów. Wykwity przypominające ospę wietrzną po podaniu pierwszej dawki obserwuje się względnie często – dotyczą około 3–5% pacjentów i zwykle wystepują w ciągu 5–26 dni po szczepieniu (p. także Jak długo utrzymuje się ochrona po szczepieniu przeciwko ospie wietrznej? – przyp. red.). Wykwity mogą też mieć nietypowy wygląd, mogą na przykład wystąpić pojedyncze wykwity plamkowo-grudkowe. Wystąpienie osutki nie przekłada się bezpośrednio na siłę odpowiedzi poszczepiennej, zatem nie dowodzi wytworzenia trwałej odporności – wiemy z obserwacji, że u niektórych osób zdarzają się powtórne zachorowania na ospę wietrzną nawet po jej przechorowaniu. Fakty są takie, że niezależnie od reakcji organizmu na szczepionkę w postaci wykwitów ospopodobnych, dziecko otrzymało tylko 1 dawkę szczepionki. Zgodnie z ChPL i zaleceniami towarzystw naukowych w celu uzyskania trwałej odporności potrzebuje drugiej dawki szczepionki, którą należy podać 4–6 tygodni po pierwszej.
Piśmiennictwo:
1. Vázquez M, LaRussa PS, Gershon AA, et al. Effectiveness over time of varicella vaccine. JAMA. 2004 Feb 18;291(7):851-855. doi: 10.1001/jama.291.7.8512. Chaves SS, Gargiullo P, Zhang JX, et al. Loss of vaccine-induced immunity to varicella over time. N Engl J Med. 2007 Mar 15;356(11):1121-1129. doi: 10.1056/NEJMoa064040
3. Heininger U, Seward JF. Varicella. Lancet. 2006 Oct 14;368(9544):1365-1376. doi: 10.1016/S0140-6736(06)69561-5
4. Watson BM, Piercy SA, Plotkin SA, Starr SE. Modified chickenpox in children immunized with the Oka/Merck varicella vaccine. Pediatrics. 1993 Jan;91(1):17-22
5. White CJ, Kuter BJ, Ngai A, et al. Modified cases of chickenpox after varicella vaccination: correlation of protection with antibody response. Pediatr Infect Dis J. 1992 Jan;11(1):19-23. doi: 10.1097/00006454-199201000-00006
6. Clements DA. Modified varicella-like syndrome. Infect. Dis. Clin. North. Am. 1996 Sep;10(3):617-629. doi: 10.1016/s0891-5520(05)70317-2
7. American Academy of Pediatrics Committee on Infectious Diseases: Prevention of varicella: recommendations for use of varicella vaccines in children, including a recommendations for a routine 2-dose varicella immunization schedule. Pediatrics. 2007 Jul;120(1):221-231. doi: 10.1542/peds.2007-1089
8. Rekomendacje zespołu ekspertów dotyczące stosowania dwudawkowego schematu szczepień przeciw ospie wietrznej. Pediatr Pol. 2010;85:243–250
9. Bialek SR, Perella D, Zhang J, et al. Impact of a routine two-dose varicella vaccination program on varicella epidemiology. Pediatrics. 2013 Nov;132(5):e1134-1140. doi: 10.1542/peds.2013-0863
10. Marin M., Güris D., Chaves S.S. i wsp.: Advisory Committee on Immunization Practices, Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Prevention of varicella: recommendations of the Advisory Committee on Immunization Practices (ACIP). MMWR Recomm. Rep. 2007 Jun 22;56(RR-4):1-40
11. Kelley J., Tristram D., Yamada M., Grose C.: Failure of a single varicella vaccination to protect children with cancer from life-threatening breakthrough varicella. Pediatr. Infect. Dis. J. 2015 Sep;34(9):1027-1029. doi: 10.1097/INF.0000000000000737
