Czy dziecko chore na cukrzycę wymaga powtórnego szczepienia przeciwko WZW typu B?

10-letnie dziecko chore na cukrzycę otrzymało szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby (WZW) typu B w podstawowym schemacie (zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych [PSO]). Diabetolog zalecił jednak powtórzenie szczepienia w poradni podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), ponieważ aktualnie stężenie przeciwciał anty-HBs u dziecka wynosi <10 j.m./l]). Czy należy powtórzyć wszystkie 3 dawki, czy tylko 1 dawkę, a następnie oznaczyć stężenie przeciwciał i dalsze decyzje podjąć w zależności od wyniku?

W PSO na rok 2025, a dokładnie w informacjach uzupełniających dotyczących szczepienia przeciwko WZW typu B, zawarto następujący zapis: „u chorych z niedoborem odporności oraz pacjentów z cukrzycą – gdy po szczepieniu podstawowym stężenie przeciwciał anty-HBs jest <10 j.m./l, zaleca się podanie kolejnych 1–3 dawek szczepionki; gdy stężenie przeciwciał nadal jest <10 j.m./l, nie wykonuje się dalszych szczepień”.

W omawianym przypadku dziecku należy zatem podać 1 dawkę szczepionki przeciwko WZW typu B (tzw. challange dose). Po 1–2 miesiącach należy oznaczyć stężenie anty-HBs (oznaczenie w ramach kwalifikacji do szczepienia jest bezpłatne dla pacjentów z tej grupy). Jeśli po tym czasie stężenie anty-HBs nadal wynosi <10 j.m./l, oznacza to, że wcześniejsze szczepienie przeciwko WZW typu B u tego dziecka było nieskuteczne i należy kontynuować 3-dawkowy cykl szczepienia, czyli podać jeszcze 2 dawki szczepionki. Po upływie 1–2 miesięcy od podania trzeciej dawki należy ponownie oznaczyć stężenie przeciwciał, aby ocenić skuteczność szczepienia. Jeśli stężenie anty-HBS nadal wynosi <10 j.m./l, oznacza to, że dziecko należy do grupy osób nieodpowiadających na szczepienia (tzw. non-responders), dlatego dalsze szczepienia przeciwko WZW typu B nie są zalecane. W razie ekspozycji na zakażenie należy podać podwójną dawkę swoistej immunoglobuliny przeciwko WZW typu B.

Jeśli natomiast już po pierwszej dodatkowej dawce (tzw. challange dose) stężenie przeciwciał anty-HBs wynosi ≥10 j.m./l, oznacza to, że dziecko było cały czas chronione przed zachorowaniem w mechanizmie odpowiedzi anamnestycznej. W takiej sytuacji dziecko nie wymaga podawania kolejnych dawek szczepionki przeciwko WZW typu B ani dalszej kontroli stężenia przeciwciał anty-HBs (chyba że dodatkowo pacjent zachoruje na przewleką chorobę nerek z filtracją kłębuszkową <30 ml/min lub wymagającą dializoterapii – wówczas stężenie przeciwciał należy kontrolować co 6–12 mies.).

Należy też pamiętać, że zalecenie rewakcynacji po szczepieniu podstawowym w razie braku ochronnego stężenia przeciwciał anty-HBs dotyczy wyłącznie osób z niedoborami odporności, chorych na cukrzycę, pacjentów chorych na nowotwory w trakcie leczenia immunosupresyjnego, po przeszczepieniu narządów oraz z zaawansowaną chorobą nerek (wielkość przesączania kłębuszkowego [GFR] <30 ml/min) lub hemodializowanych. Podanie dodatkowych dawek szczepionki (po ocenie odpowiedzi poszczepiennej) można rozważyć również u pracowników medycznych w ramach profilaktyki przedekspozycyjnej zakażenia wirusem zapalenia wątroby typu B (HBV), a także po narażeniu na zakażenie w ramach profilaktyki poekspozycyjnej. Generalnie u osób immunokompetentnych nie zaleca się rutynowo oznaczać stężenia przeciwciał anty-HBs w celu oceny ochrony poszczepiennej i podawać dawek przypominających. Zmniejszanie się stężenia przeciwciał poszczepiennych wraz z upływem czasu jest naturalnym zjawiskiem. Szacuje się, że 18 lat po podaniu ostatniej dawki szczepionki przeciwko WZW typu B w okresie niemowlęcym stężenie przeciwciał anty-HBs >10 j.m./l będzie miało tylko 16% osób. Nie oznacza to braku ochrony przed zachorowaniem lub konieczności podawania dodatkowych dawek szczepionki (w większości przypadków istnieje pamięć immunologiczna i w razie ekspozycji na HBV są produkowane przeciwciała, które zapobiegają zachorowaniu). W razie wątpliwości jednoznacznym dowodem skuteczności szczepienia u osób immunokompetentnych jest stężenie przeciwciał anty-HBs ≥10 j.m./l w badaniu wykonanym 1–2 miesięcy po szczepieniu lub przynajmniej raz w dowolnym okresie życia.