Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (colitis ulcerosa - WZJG) to choroba zapalna błony śluzowej odbytnicy lub odbytnicy i okrężnicy, prowadzącym w cięższych przypadkach do powstania owrzodzeń. Należy do grupy nieswoistych chorób zapalnych jelit o niewyjaśnionej przyczynie. Głównym objawem choroby jest biegunka, często z domieszką krwi. Choroba przebiega z rzutami (zaostrzeniem objawów) i remisją. Leczenie colitis ulcerosa ma charakter przewlekły i polega na zapobieganiu nawrotom oraz na łagodzeniu przebiegu zaostrzeń.
Co to jest wrzodziejące zapalenie jelita grubego?
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (łac. colitis ulcerosa, ang. ulcerative colitis) należy do tzw. nieswoistych chorób zapalnych jelit. W przebiegu choroby proces zapalny obejmuje błonę śluzową i podśluzową jelita grubego. W większości przypadków wrzodziejące zapalenie jelita grubego ma przebieg przewlekły, a długie okresy remisji są przerywane ostrymi nawrotami.
Objawy pojawiają się po raz pierwszy zwykle w wieku 20–40 lat.
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) - przyczyny
Dokładna przyczyna choroby nie jest znana. We wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego obserwuje się aktywację układu immunologicznego z naciekiem błony śluzowej przewodu pokarmowego przez liczne komórki odpowiedzi immunologicznej, ale antygen wyzwalający te zjawiska pozostaje nieznany. Dotychczas nie udowodniono znaczenia substancji chemicznych i antygenów pokarmowych. Osoby, którym wycięto wyrostek robaczkowy przed 20. rż. rzadziej chorują na wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Zidentyfikowano także kilka genów podatności na zachorowanie – u około 6–7% osób chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego stwierdza się rodzinne występowanie choroby.
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego nie ma nic wspólnego z zespołem jelita drażliwego.
Jak często występuje wrzodziejące zapalenie jelita grubego?
W krajach Europy zachorowalność na wrzodziejące zapalenie jelita grubego wynosi ok. 10 przypadków na 100 000 ludności rocznie. Zachorowalność w Polsce szacuje się na około 700 przypadków rocznie. 15% krewnych pierwszego stopnia osób chorujących na nieswoiste choroby zapalne jelit również cierpi na te choroby; ryzyko zachorowania wynosi 8,9% u potomstwa, 8,8% u rodzeństwa i 3,5% u rodziców. Częstość występowania wrzodziejącego zapalenia jelita grubego u krewnych osób cierpiących na chorobę Leśniowskiego i Crohna również jest zwiększona.
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) – objawy
Pierwszymi, a zarazem najczęstszymi objawami są biegunka i domieszka krwi w kale. W aktywnym zapaleniu całej okrężnicy krwawienie jest znaczne, a liczba wypróżnień może sięgać nawet 20 na dobę. Często występują osłabienie i zmniejszenie masy ciała.
U chorych ze zmianami ograniczonymi do odbytnicy (czyli końcowego odcinka jelita grubego) rytm wypróżnień może być prawidłowy, a nawet występuje zaparcie. Jedynym objawem choroby jest wówczas krwawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego, czyli krew w stolcu.
Przeczytaj też: Krwawienie z odbytu i krew w kale: przyczyny, objawy i leczenie
W cięższych przypadkach pacjent może być odwodniony, mogą wystąpić tachykardia (szybka akcja serca), obrzęki, ból brzucha, zwłaszcza przy dotyku lub nacisku (np. podczas badania brzucha przez lekarza), a także gorączka.
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego jest chorobą przewlekłą, przebiegającą najczęściej pod postacią ostrych rzutów, czyli zaostrzeń objawów trwających od kilku tygodni do kilku miesięcy, przedzielonych okresami pełnej remisji, czyli wycofania się objawów. Remisję definiuje się jako stan, kiedy u pacjenta występują maksymalnie trzy stolce bez krwi na dobę, a obraz błony śluzowej jelita w endoskopii (kolonoskopii) jest prawidłowy.
Co powoduje nawroty (rzuty) wrzodziejącego zapalenia jelita grubego?
Często trudno uchwycić przyczyny nawrotów. Uznaje się, że mogą nimi być:
- stres psychiczny
- zmiany w sposobie odżywiania
- leki przeciwbólowe (zwłaszcza niesteroidowe leki przeciwzapalne – NSLPZ)
- zakażenia jelitowe oraz innych narządów leczone antybiotykami (największe znaczenie mają zakażenia Clostridioides difficile i wirusem cytomegalii).
Zobacz też: Rzekomobłoniaste zapalenie jelit
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – przebieg
U większości chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego choroba przebiega łagodnie. Jedynymi objawami mogą być: biegunka i krwawienie z przewodu pokarmowego, czyli krew w stolcu. Choroba o umiarkowanej aktywności, która występuje u około 1/3 pacjentów, charakteryzuje się 4–5 krwistymi stolcami dziennie, bólami brzucha, tkliwością powłok brzucha, podwyższoną temperaturą i osłabieniem.
Ciężki przebieg dotyczy około 20% chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego i objawia się oddawaniem ponad 6 krwistych stolców dziennie, znacznym osłabieniem, zmniejszeniem masy ciała, wysoką temperaturą, zwiększeniem częstotliwości rytmu serca, obniżeniem ciśnienia tętniczego, znaczną tkliwością w obrębie jamy brzusznej, osłabieniem perystaltyki, niedokrwistością i małym stężeniem albumin w surowicy. Wzdęcie brzucha w ciężkiej postaci choroby może być objawem groźnego powikłania – toksycznego rozdęcia jelita grubego.
Choroba ma cięższy przebieg, a nawroty są częstsze u młodszych pacjentów (poniżej 40 lat), a także u tych, u których pierwszy rzut choroby był ciężki lub zmiany obejmowały całą okrężnicę (tzw. pancolitis).
Co robić w przypadku wystąpienia objawów wrzodziejącego zapalenia jelita grubego?
W przypadku krwawienia z przewodu pokarmowego, nawracającej biegunki, bólów brzucha, gorączki lub niewyjaśnionego i niezamierzonego zmniejszenia masy ciała należy się zgłosić do lekarza rodzinnego w celu przeprowadzenia odpowiedniej diagnostyki. Należy pamiętać, że krew w stolcu jest zawsze objawem, który należy zweryfikować.
Osoby, u których rozpoznano wrzodziejące zapalenie jelita grubego, i u których wystąpiło zaostrzenie objawów choroby, powinny niezwłocznie zgłosić do lekarza, który zadecyduje o konieczności leczenia szpitalnego lub jego kontynuacji w warunkach ambulatoryjnych. Wrzodziejące zapalenie jelita grubego o ciężkim przebiegu może prowadzić do wystąpienia zagrażających życiu powikłań. Nasilone krwawienie z przewodu pokarmowego może prowadzić do znacznej niedokrwistości i konieczności przetoczenia krwi. Może dojść do rozszerzenia się światła jelita i tzw. toksycznego rozdęcia okrężnicy.
Wrzodziejące zapalenie jelit grubego – rozpoznanie
Na początku diagnostyki nieswoistych chorób zapalnych jelit lekarz wykluczy infekcyjną przyczynę objawów. Trzeba zbadać kał w poszukiwaniu leukocytów, a także wykonać z niego posiew i hodowlę w kierunku Campylobacter, Shigella, Salmonella, Yersinia i innych drobnoustrojów oraz badania w kierunku Clostridioides difficile. Lekarz może także zlecić badanie laboratoryjne krwi, ponieważ w aktywnej fazie choroby można stwierdzić cechy stanu zapalnego, czyli zwiększone stężenie CRP i przyspieszony OB, zwiększoną liczbę płytek krwi (nadpłytkowość), zwiększoną liczbę krwinek białych (leukocytozę), a w cięższym przebiegu niedokrwistość, zmniejszone stężenie albuminy (hipoalbuminemię) i zaburzenia elektrolitowe. U około 60% pacjentów występują autoprzeciwciała przeciwko tzw. okołojądrowemu antygenowi granulocytów (pANCA). W kale natomiast może się pojawić zwiększone stężenie kalprotektyny.
Ryc. 1. Obraz endoskopowy colitis ulcerosa
Źródło: Szczeklik A. (red.): Choroby wewnętrzne. Medycyna Praktyczna, Kraków 2011
Badaniem, które wykonuje się, aby ustalić ostateczne rozpoznanie i ocenę rozległości zmian, jest endoskopia jelita grubego (kolonoskopia) z pobraniem wycinków do badania histopatologicznego (zob. ryc. 1.). W przebiegu choroby zmiany zapalne rozpoczynają się w odbytnicy i w sposób nieprzerwany rozciągają się w kierunku pozostałych odcinków jelita grubego. Łagodna postać choroby charakteryzuje się powierzchownymi nadżerkami, zatarciem rysunku naczyniowego błony śluzowej, jej granulowaniem, kruchością i wysiękiem zapalnym. W ciężkiej postaci mogą dominować głębokie owrzodzenia i obszary obnażonej błony śluzowej, pozbawionej nabłonka. Postać przewlekła choroby charakteryzuje się wygładzeniem fałdów błony śluzowej i rozwojem pseudopolipów zapalnych.
Pseudopolipy (polipy rzekome) nie są zmianami przedrakowymi i nie muszą być usuwane w ramach profilaktyki raka jelita grubego.
Diagnostyka obrazowa (zdjęcie przeglądowe jamy brzusznej, tomografia komputerowa, ultrasonografia jamy brzusznej) służy do diagnostyki zmian pozajelitowych i powikłań colitis ulcerosa.
Ważne w diagnostyce jest także badanie histopatologiczne materiału pobranego z jelita grubego.
Wrzodziejące zapalenie jelit grubego – leczenie
Celem leczenia jest wygojenie błony śluzowej, tj. ustąpienie zmian zapalnych. Leczenie jest modyfikowane w zależności od aktywności (rzutów) choroby. Podczas rzutów stosuje się bardziej intensywne leczenie niż w remisji, czyli podczas tzw. leczenia podtrzymującego. Celem leczenia podtrzymującego jest zapobieganie rzutom choroby. W leczeniu podtrzymującym ważne jest unikanie stresu, zakażeń przewodu pokarmowego, przyjmowania antybiotyków doustnych i niesteroidowych leków przeciwzapalnych. U niektórych chorych skuteczne jest wyeliminowanie mleka z diety.
Zobacz: Czy przy wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego można stosować antybiotyki i leki przeciwbólowe?
Leki stosowane we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego
Preparaty kwasu 5-aminosalicylowego (5-ASA – mesalazyna, sulfasalazyna) wykorzystuje się przede wszystkim w leczeniu łagodnych i średnich rzutów choroby. Oprócz tabletek są do dyspozycji także inne postacie 5-ASA: wlewki i czopki doodbytnicze, które są skuteczne w leczeniu zajęcia odbytnicy i esicy.
Doustnie przyjmowane glikokortykosteroidy (prednizon, budezonid, prednizolon, metyloprodnizolon, hydrokortyzon, metyloprednizolon) są skutecznymi lekami w umiarkowanym wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego i pozwalają na uzyskanie poprawy.
Leki małocząsteczkowe – tofacytynib, filgotynib, upadacytynib, ozanimod, etrasymod. Ich działanie polega na modyfikowaniu odpowiedzi układu odpornościowego. Działają w ciągu od kilku dni do tygodni, kontrolując przebieg choroby i można je przyjmować długoterminowo w celu kontrolowania choroby.
Leki immunosupresyjne stosuje się wyłącznie w leczeniu podtrzymującym. Należą do nich: azatiopryna, merkaptopuryna, cyklosporyna, takrolimus, tofacytynib, upadacytynib, filgotynib.
W cięższych postaciach podaje się także leki biologiczne: infliksymab, adalimumab, golimumab, wedolizumab, ustekinumab, mirikizumab. Leki te stosuje się także w innych chorobach (np. leczeniu choroby Leśniowskiego i Crohna i reumatoidalnego zapalenia stawów). Działają one poprzez zakłócanie procesów zaangażowanych w stan zapalny i wpływają korzystnie na gojenie się zmian zapalnych w okrężnicy. Leki te można podawać w celu wywołania remisji i długoterminowo w celu utrzymania remisji. Leki biologiczne można stosować samodzielnie lub w połączeniu z innymi metodami leczenia.
Czytaj więcej o leczeniu biologicznym: Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – leczenie biologiczne WZJG
W postaci dystalnej, czyli kiedy zajęty jest końcowy odcinek jelita grubego (bliżej odbytu), można podawać leki miejscowo: w przypadku zmian ograniczonych do odbytnicy – czopki, piankę lub wlewki, a w przypadku zmian w okrężnicy zstępującej – wlewki.
Rzuty zapalenie jelita grubego mają różne nasilenie, w zależności od objawów i stanu pacjenta lekarz dobiera optymalne postępowanie. Ciężkie rzuty choroby wymagają leczenia w szpitalu. Czasami konieczne jest leczenie chirurgiczne, zwłaszcza gdy ciężki rzut choroby nie poddaje się leczeniu farmakologicznemu. Metody chirurgiczne to resekcja części lub całego jelita grubego.
Czytaj więcej o leczeniu biologicznym: Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – leczenie biologiczne WZJG
Czy możliwe jest całkowite wyleczenie WZJG?
Leczenie colitis ulcerosa ma charakter przewlekły i polega na zapobieganiu nawrotom oraz na łagodzeniu przebiegu zaostrzeń. Całkowite wyleczenie jest prawdopodobnie niemożliwe, ale istnieją łagodne postacie choroby przebiegające bez zaostrzeń.
Rzadkim odległym skutkiem chorób zapalnych jelit jest rak jelita grubego. Czynniki zwiększające ryzyko jego wystąpienia to: długi czas trwania choroby i zajęcie znacznej części jelita grubego.
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego - co trzeba robić po zakończeniu leczenia?
Nie wolno odstawiać leków samodzielnie, bez porozumienia z lekarzem, nawet jeśli objawy choroby dawno już ustąpiły, ponieważ przewlekłe leczenie podtrzymujące w okresie remisji jest najskuteczniejszą metodą zapobiegania nawrotom. Do nawrotu choroby może dojść po podaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych i antybiotyków oraz po infekcjach jelita grubego.
Ważne jest zatem unikanie stresu, antybiotyków doustnych, leków przeciwbólowych i innych znanych czynników wywołujących zaostrzenia, w tym zakażeń przewodu pokarmowego. U niektórych chorych skuteczne jest wyeliminowanie mleka z diety.
Ze względu na to, że u osób chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego występuje zwiększone ryzyko zachorowania na raka jelita grubego, ważne jest wykonywanie kolonoskopii, począwszy od 8. roku od pojawienia się pierwszych objawów. W zależności od wyników kolonoskopii, kolejne badania należy powtarzać po roku, za 2–3 lata lub po 5 latach, zgodnie z zaleceniami lekarza. W trakcie przewlekłego leczenia lekarz zleca kontrolne badania (np. morfologia, próby wątrobowe, aktywność kreatyniny), które mają na celu wczesne wychwycenie ewentualnych powikłań stosowanych leków.
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego - dieta
Chorzy na wrzodziejące zapalenie jelita grubego nie powinni spożywać niepasteryzowanych produktów mlecznych.
Osobny artykuł na temat żywienia pacjentów ze wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego: Dieta we wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego (WZJG)
Dieta powinna być dietą zdrowego człowieka, czyli urozmaicona i bogata w składniki odżywcze, witaminy i minerały. Najważniejsze jest unikanie potraw, które wywołują dolegliwości lub je nasilają. Restrykcyjną dietę należy zastosować jedynie w przypadku ciężkich nawrotów. W stanach zaostrzenia powinno się unikać spożywania potraw bogatoresztkowych, takich jak razowy chleb, nasiona roślin strączkowych, warzywa (zwłaszcza kapusta), owoce i potrawy z dużą zawartością błonnika, które mogą nasilić biegunkę.
Jeżeli chory obserwuje u siebie objawy nietolerancji laktozy, mleko powinno się zastąpić fermentowanymi produktami mlecznymi, takimi jak jogurt, kefir i maślanka.
W piśmiennictwie naukowym można także znaleźć informacje o przeciwzapalnych właściwościach kwasów omega-3 oraz o ich korzystnym wpływie na zmniejszenie częstości nawrotów wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. W związku z tym zaleca się spożywanie co najmniej 2 razy w tygodniu tłustych ryb morskich.
Chorzy powinni unikać także spożywania surowego mięsa i jaj, które mogą zawierać patogenne szczepy bakteryjne. W konsekwencji może to prowadzić do zaostrzenia przebiegu choroby.
Należy także pamiętać, że u osób leczonych przewlekle sulfasalazyną dochodzi do zmniejszenia wchłaniania kwasu foliowego, co może prowadzić do wystąpienia niedokrwistości megaloblastycznej oraz/lub hiperhomocysteinemii (zwiększonego stężenia homocysteiny we krwi, co może powodować zwiększone ryzyko miażdżycy). W sytuacji potwierdzenia takiego stanu, powinno się rozpocząć suplementację diety kwasem foliowym.
Z kolei u pacjentów przyjmujących przewlekle steroidy zwiększa się ryzyko osteopenii i osteoporozy. Dlatego, z uwagi na dużą zawartość wapnia, zaleca się odpowiednie spożycie produktów mlecznych. Natomiast przy złej tolerancji mleka i produktów mlecznych należy rozważyć suplementację wapniem i witaminą D.
Korzystne może być:
- zmniejszenie spożycia czerwonego i przetworzonego mięsa
- ograniczenie spożycia kwasu mirystynowego (oleju palmowego, kokosowego i tłuszczów w produktach mlecznych) oraz tłuszczów typu trans, a zwiększenie konsumpcji kwasów tłuszczowych omega-3 (eikozapentaenowego [EPA] oraz dokozaheksaenowego [DHA]) pochodzących z pokarmu, czyli ryb morskich, ale nie z suplementów diety
- ograniczenie spożycia żywności zawierającej maltodekstrynę i sztuczne substancje słodzące, karagen, karboksymetylocelulozę i polisorbat 80 oraz dwutlenek tytanu i siarczyny
- stosowanie diety o małej zawartości fermentujących oligo-, di- i monosacharydów oraz polioli (lowFODMAP) lub diety bezlaktozowej, jeśli objawy choroby się utrzymują pomimo ustąpienia stanu zapalnego w przewodzie pokarmowym. Przeczytaj więcej: Dieta o małej zawartości FODMAP
Zaleceń dietetycznych nie należy kierować w sposób uniwersalny do wszystkich chorych, ponieważ wśród pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego obserwuje się zróżnicowane reakcje pod względem tolerancji pewnych produktów spożywczych oraz sposobu żywienia. Stąd bardzo duże znaczenie w wyborze optymalnej (najlepiej tolerowanej) diety ma współpraca specjalistów (gastroenterologa i dietetyka) z chorym.
Co robić, aby uniknąć zachorowania?
Dokładna przyczyna powstawania choroby nie jest znana i nie wiadomo, jak jej zapobiegać. Można jednak zapobiegać nawrotom – najważniejsze jest przestrzeganie zaleceń lekarskich.
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – powikłania
W przebiegu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego może dojść do powikłań. Mogą one dotyczyć zarówno samego jelita, jak i innych narządów.
Najczęstszym powikłaniem jelitowym jest polipowatość zapalna, czyli pojawienie się w jelicie polipów zapalnych (tzw. polipów rzekomych). Jest to wyraz ciężkiego uszkodzenia błony śluzowej i może powstać już w czasie pierwszego rzutu choroby. Przeczytaj więcej: Polipy jelita grubego
Poważnym, zagrażającym życiu powikłaniem jest ostre rozdęcie okrężnicy (megacolon toxicum). Więcej na ten temat w dalszej części artykułu.
U chorych na wrzodziejące zapalenie jelita grubego istnieje zwiększone ryzyko zachorowania na raka jelita grubego – po 10 latach występuje on u 2% chorych, a po 20 latach – u 8%.
Czynniki predysponujące:
- czas trwania wrzodziejącego zapalenia jelita grubego >8 lat (najważniejszy czynnik)
- zachorowanie w młodym wieku
- rozległe zajęcie jelita
- obecność polipów rzekomych oraz aktywne zapalenie w obrazie endoskopowym (podczas kolonoskopii) i mikroskopowym (podczas badania wycinka pod mikroskopem)
- występowanie raka jelita grubego w rodzinie
- pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych.
Inne powikłania jelitowe:
- perforacja, czyli przedziurawienie okrężnicy (części jelita), wymaga pilnego leczenia operacyjnego
- krwotok z jelita grubego (z reguły również wymaga operacji)
- zwężenie jelita
- choroby odbytu – przetoki, ropnie, szczeliny.
U części chorych rozwijają się zmiany zapalne w innych narządach i układach. Niektóre występują głównie podczas rzutów wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, ustępują wraz z cofaniem się stanu zapalnego jelita grubego i nie wymagają osobnego leczenia, inne powikłania rozwijają się niezależnie od zapalenia jelita grubego.
Powikłania niezależnie od zapalenia jelita grubego:
- zmiany w układzie kostno-stawowym: zapalenie stawów, osteopenia i osteoporoza
- zmiany w wątrobie i drogach żółciowych: stłuszczenie wątroby, pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, rak dróg żółciowych
- zmiany skórne: rumień guzowaty, zgorzelinowe zapalenie skóry
- zmiany oczne: zapalenie spojówek, zapalenie tęczówki
- powikłania naczyniowe: żylna choroba zakrzepowo-zatorowa.
Toksyczne rozdęcie okrężnicy
Toksyczne rozdęcie okrężnicy to niebezpieczne powikłanie wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, które występuje rzadko, u około 3% chorych. Rozwija się w trakcie ciężkiego (często pierwszego) rzutu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego z zajęciem całej lub prawie całej okrężnicy. Przyczyna nie jest znana.
Objawy toksycznego rozdęcia jelita:
- ciężki stan ogólny, czyli bardzo złe samopoczucie, osłabienie, odwodnienie, zaburzenia świadomości
- ból i wzdęcie brzucha
- wysoka gorączka (>38°C)
- tachykardia, czyli przyspieszony rytm serca, powyżej 120 uderzeń na minutę
- wzmożone napięcie i bolesność uciskowa powłok brzusznych, czyli twardy brzuch, który boli przy ucisku (np. podczas badania przez lekarza)
- ściszenie lub zanik szmerów perystaltycznych.
Toksyczne rozdęcie jelita - leczenie
Rozpoznanie toksycznego rozdęcia jelita opiera się na wywiadzie i badaniu przedmiotowym, a także przeglądowym RTG jamy brzusznej. Jest to poważny stan i leczenie odbywa się w szpitalu. Zwykle na początku lekarz podejmie krótką (<48 h) próbę intensywnego leczenia zachowawczego, czyli wdrożenie całkowitego żywienia pozajelitowego, wprowadzenie zgłębnika do żołądka i odsysanie treści, a także podawanie dożylnie leków i płynów. Jeśli nie ma poprawy w ciągu 24–48 h lub jest pogorszenie stanu, to wówczas konieczne jest pilne leczenie operacyjne (kolektomia, czyli usunięcie jelita grubego) ze względu na duże ryzyko perforacji, czyli przedziurawienia jelita grubego, co jest stanem bezpośredniego zagrożenia życia.
Wrzodziejące zapalenie jelita grubego – długość życia
Trudno jednoznacznie powiedzieć, jak wrzodziejące zapalenie jelita grubego wpływa na długość życia. Wydaje się, że u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego śmiertelność ogólna może być nieco większa w porównaniu z populacją ogólną. Istnieje kilka badań, w których starano się określić tę zależność, ale odnoszenie się do nich obecnie nie jest adekwatne, ponieważ były prowadzone w czasie, kiedy leczenie, które mamy teraz do dyspozycji, nie było dostępne. Podsumowując, uważa się, że wrzodziejące zapalenie jelita grubego nie wpływa znacząco na długość życia.
Stowarzyszenia pacjentów
