Jaką szczepionkę przeciwko meningokokom zalecić dziecku w 3. roku życia – monowalentną przeciwko grupie C czy 4-walentną?

Skróty: IChM – inwazyjna choroba meningokokowa, MCV-4 – skoniugowana 4-walentna szczepionka przeciwko meningokokom grupy A, C, W i Y, MCV-C – skoniugowana monowalentna szczepionka przeciwko meningokokom grupy C, MenACWY – meningokoki serogrupy A, C, W i Y, MenB – meningokoki serogrupy B, MenC – meningokoki serogrupy C, MenW – meningokoki serogrupy W, MenY – meningokoki serogrupy Y, PSO – Program Szczepień Ochronnych

Jaką szczepionkę (MCV-C czy MCV-4) podać dziecku w 3. roku życia, które dotąd nie było szczepione przeciwko meningokokom?

W opisanym przypadku jednoznacznie lepiej podać MCV-4 z racji szerszej, przewidywanej ochrony oraz zmiennej i trudnej do przewidzenia epidemiologii zakażeń meningokokowych w przyszłości. Jak wiadomo, wyróżniamy ≥12 różnych grup serologicznych Neisseria meningitidis, przy czym za niemal wszystkie zachorowania na IChM odpowiada 5 z nich: A, B, C, Y i W. Epidemiologia zakażeń meningokokowych zmienia się w sposób nieprzewidywalny. W Polsce aktualnie dominują zachorowania wywołane przez MenB, w dalszej kolejności MenC oraz MenW, sporadycznie zdarzają się zachorowania wywołane przez meningokoki serogrupy Y (MenY [p. W których grupach wiekowych obserwuje się największą zapadalność na inwazyjną chorobę meningokokową? – przyp. red.]). W latach 2014–2020 w Polsce i innych krajach europejskich obserwowano znaczne zwiększenie liczby zachorowań na IChM wywołaną przez MenW. Choć obecnie udział tej serogrupy w etiologii IChM się zmniejsza, to zachorowania wywołane przez MenW mogą przebiegać z nieswoistymi objawami ze strony przewodu pokarmowego, co może utrudnić ustalenie rozpoznania i opóźnić właściwe leczenie (p. Czy meningokoki grupy W zdominują Europę? – przyp. red.).

W 2023 roku Krajowy Ośrodek Referencyjny ds. Diagnostyki Bakteryjnych Zakażeń Ośrodkowego Układu Nerwowego (KOROUN) potwierdził jedynie 100 przypadków IChM, większość w populacji dzieci do 5. roku życia, jednak od kilku lat systematycznie zmniejsza się liczebność kohorty urodzeniowej, dlatego ryzyko rozwoju IChM należy odnosić do wskaźnika zapadalności, a nie bezwzględnej liczby zachorowań. Ogólny współczynnik śmiertelności dla wszystkich zgłoszonych przypadków IChM wyniósł 13%, natomiast liczony dla przypadków ze znanym zejściem zakażenia – 22,8%. MenB odpowiadały za 77 przypadków (77%), MenC za 15 (15%), MenW za 6 (6%), a MenY za 2 przypadki (2%), zatem przewidywana, teoretyczna skuteczność MCV-4 będzie większa (23%) niż skuteczność MCV-C (15%) – obie szczepionki w podobnym stopniu zapobiegają zakażeniom wywołanym przez MenC (p. Jaka jest skuteczność szczepionek przeciwko meningokokom? – przyp. red.), natomiast MCV-4 dodatkowo chroni przed pozostałymi 3 serogrupami (p. Co wiemy o skuteczności rzeczywistej szczepionek przeciwko meningokokom i efektach programów szczepień z ich użyciem? – przyp. red.). Oba preparaty nie różnią się istotnie pod względem bezpieczeństwa i tolerancji (p. Czy szczepienie przeciwko meningokokom jest bezpieczne? – przyp. red.). W polskim PSO na 2024 rok zalecono stosowanie obu szczepionek: przeciwko MenC lub przeciwko MenACWY.

Zgodnie z uaktualnionymi rekomendacjami polskich ekspertów szczepienie przeciwko MenACWY oraz MenB zaleca się: wszystkim niemowlętom (w tym wcześniakom) od 2. miesiąca życia, wszystkim dzieciom do 5. roku życia dotychczas niezaszczepionym oraz wszystkim nastolatkom i młodym dorosłym, szczególnie rozpoczynającym studia, które będą mieszkać w internacie lub akademiku, osobom planującym pracę w służbach mundurowych, żłobkach, przedszkolach, placówkach opiekuńczo-wychowawczych i placówkach ochrony zdrowia, wyjeżdżającym za granicę oraz z grupy zwiększonego ryzyka IChM (p. Jakie są czynniki ryzyka zachorowania na inwazyjną chorobę meningokokową? – przyp. red.).

Szczepionki polisacharydowe powoli wychodzą z użycia – skoniugowane szczepionki przeciwko meningokokom zapewniają lepszą i trwalszą ochronę, a także mogą być stosowane już od 2. miesiąca życia, zapewniając ochronę najmłodszej grupie wiekowej. Niestety ani szczepionka przeciwko MenC, ani przeciwko MenACWY nie chroni przed najczęstszą grupą serologiczną, czyli B, dlatego polscy eksperci zdecydowanie zalecaja stosowanie obu szczepionek: przeciwko MenB i MenACWY, które można podawać w czasie jednej wizyty.

Jakie argumenty przemawiają za szerszą ochroną i zastosowaniem MCV-4? Sytuacja epidemiologiczna zmienia się w nieprzewidywalny sposób, co widać na przykładzie zmieniającej się częstości zakażeń wywoływanych przez poszczególne grupy serologiczne – na przykład w USA w ciągu 20 lat znacznie zwiększył się odsetek zakażeń wywoływanych przez MenY (z 2 do 36% w latach 1989–2009); podobne zjawisko zaobserwowano w Szwecji w 2010 roku. W Polsce zachorowania wywołane przez MenW i MenY stanowią obecnie 8% przypadków. Ochrona przed meningokokami serogrupy A (MenA) jest z kolei istotna w razie wyjazdu za granicę, szczególnie do krajów Ameryki Północnej, Azji lub Afryki, dlatego MCV-4 stosuje się również w medycynie podróży.

Jakie argumenty przemawiają za MCV-C? Obecnie to już tylko niższa cena.

Podsumowując, 3-letniemu dziecku lepiej podać szczepionkę 4-walentną, MenACWY, aczkolwiek monowalentna będzie aktualnie jedynie nieznacznie mniej skuteczna. Stosując szczepionkę 4-walentną, uzyskamy szerszą ochronę (ważną także w przypadku wyjazdów zagranicznych w przyszłości), przy podobnym profilu bezpieczeństwa. Jeżeli ze względu na niedostępność lub barierę cenową będzie to niemożliwe, MCV-C zapewni podobną ochronę przed zakażeniami meningokokowymi występującymi aktualnie w Polsce. Jednak od wyboru między MCV-C a MCV-4 ważniejsze jest uzupełnienie szczepienia przeciwko MenB, które dominują w Polsce (p. W których grupach wiekowych obserwuje się największą zapadalność na inwazyjną chorobę meningokokową? – przyp. red.).