Czy u chorych na celiakię należy zachować większą ostrożność przy kwalifikacji do szczepień?

15.09.2021
dr hab. n. med. Andrea Horvath
Klinika Pediatrii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego

Czy rozpoznanie celiakii wskazuje na konieczność zachowania większej ostrożności przy kwalifikacji do szczepień? Czy u osób chorych na celiakię istnieje ryzyko słabszej odpowiedzi immunologicznej na szczepionki?

Choroba trzewna (celiakia), jako choroba z grupy zaburzeń autoimmunologicznych, może teoretycznie wpływać na skuteczność i bezpieczeństwo szczepień ochronnych. Jednak aktualnie dostępne dane są niespójne i nie dają podstaw do ustalania indywidualnych zaleceń dotyczących szczepień ochronnych u chorych na celiakię.

Passanisi i wsp., w przeglądzie opublikowanym w 2020 roku, zwrócili szczególną uwagę na zmniejszoną odpowiedź immunologiczną (wyrażoną jako zbyt małe stężenie przeciwciał ochronnych) na szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby (WZW) typu B w tej grupie. Opri i wsp. już w 2015 roku sugerowali, aby dorosłym chorym na celiakię, z małym stężeniem swoistych przeciwciał, podawać dodatkową dawkę szczepionki w celu wzmocnienia odpowiedzi. Podobne wnioski wyciągnęli ze swojego badania Rousseff i wsp. (2019), którzy u 55% (n = 73) ze 133 dzieci chorych na celiakię (mediana wieku 7,3 lat) potwierdzili brak odpowiedzi serologicznej na szczepienie przeciwko WZW typu B. Po podaniu dawki przypominającej odsetek ten zmniejszył się z 55 (73/133) do 23% (22/94). Autorzy zasugerowali, że kontrola odpowiedzi na szczepienie przeciwko WZW typu B powinna stanowić element obserwacji pacjentów z chorobą trzewną.

Wśród przyczyn słabszej odpowiedzi immunologicznej na szczepienia ochronne u chorych na celiakię wymienia się m.in.:

  • wiek (słabsza odpowiedź u starszych pacjentów)
  • płeć męską
  • czas od zaszczepienia do rozpoznania choroby
  • palenie tytoniu
  • otyłość
  • obecność swoistych cząsteczek HLA (HLA-DQ2, DR3, DR7), które mogą determinować podatność genetyczną na słabszą odpowiedź immunologiczną na szczepienia.

W niektórych badaniach wskazywano, że potencjalną przyczyną osłabienia odpowiedzi może być spożycie glutenu – wchodzące w skład glutenu peptydy gliadyny konkurują z fragmentem białka antygenu powierzchniowego wirusa zapalenia wątroby typu B (HBsAg) o wiązanie się z cząsteczkami HLA-DQ2, prowadząc do wadliwego wytwarzania przeciwciał. Wszystkie te doniesienia sprawiają, że eksperci wciąż dyskutują na temat konieczności monitorowania stężenia przeciwciał anty-HBs u nowo zdiagnozowanych, wcześniej zaszczepionych chorych na celiakię. Niektórzy idą nawet o krok dalej i proponują, aby chorym na celiakię co 10 lat podawać dawkę przypominająca szczepionki przeciwko WZW typu B, niezależnie od statusu odpowiedzi immunologicznej i poziomu przeciwciał anty-HBs.

Badania nad innymi szczepieniami, w tym przeciwko poliomyelitis, błonicy, tężcowi, odrze, śwince, różyczce, krztuścowi i WZW typu A, nie wykazały istotnych różnic w odpowiedzi immunologicznej u chorych na celiakię w porównaniu ze zdrową populacją. Z uwagi na częstsze zakażenia u starszych osób chorych na celiakię, w tym u części z towarzyszącym hiposplenizmem, szczególnie zalecane jest szczepienie przeciwko pneumokokom.

Podsumowując, szczepienia u chorych na celiakię mogą i powinny być kontynuowane zgodnie z obowiązującym aktualnym harmonogramem szczepień. Nie ma zaleceń wskazujących na konieczność stosowania odrębnych schematów szczepień w tej grupie pacjentów.

Piśmiennictwo:

1. Passanisi S., Dipasquale V., Romano C.: Vaccinations and immune response in celiac disease. Vaccines (Basel), 2020; 8 (2): 278
2. Opri R., Veneri D., Mengoli C., Zanoni G.: Immune response to Hepatitis B vaccine in patients with celiac disease: a systematic review and meta-analysis. Hum. Vaccines Immunother., 2015; 11: 2800–2805
3. Rousseff T., Claeys T., Vande Vijver E. i wsp.: Hepatitis B virus vaccination and revaccination response in children diagnosed with coeliac disease: a multicentre prospective study. Acta Gastroenterol. Belg., 2019; 82 (1): 27–30

Reklama

Napisz do nas

Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek, zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.

Przegląd badań