medycyna praktyczna dla pacjentów
Zakażenia adenowirusami są powszechne i występują na całym świecie. Dochodzi do nich najczęściej w pierwszych latach życia – zwykle między 6. miesiącem a 5. rokiem życia. Epidemie zakażeń dróg oddechowych występują najczęściej zimą, wiosną i na początku lata. Około 5% przypadków zakażeń górnych dróg oddechowych i 10% zapaleń płuc u dzieci jest wywoływane przez adenowirusy.
Anaplazmoza jest ogólnoustrojową chorobą zakaźną przenoszoną przez kleszcze. W Polsce występuje sporadycznie.
Anizakioza jest chorobą pasożytniczą spowodowaną zarażeniem nicieniami głównie z rodzaju Anisakis występującymi w morzach i oceanach półkuli północnej. Człowiek może się stać przygodnym żywicielem nicieni Anisakis po spożyciu zarażonych ryb surowych, w lekkiej zalewie lub solonych.
Babeszjoza ma często przebieg bezobjawowy. Okres inkubacji choroby w postaciach jawnych klinicznie wynosi 1–4 tygodnie od ugryzienia przez kleszcza do pojawienia się pierwszych objawów.
Przyczyną ropnego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych jest zakażenie bakteryjne ośrodkowego układu nerwowego, szerzące się w obrębie błon i przestrzeni płynowych otaczających mózg i rdzeń kręgowy.
U większości osób balantydioza przebiega bezobjawowo, natomiast niekiedy zakażenie objawia się przewlekłą biegunką o zmiennym nasileniu, a bardzo rzadko pojawia się intensywna biegunka przypominająca czerwonkę. Do sporadycznie obserwowanych objawów balantydiozy zalicza się również: nudności, wymioty, ból brzucha, niechęć do jedzenia czy też utratę masy ciała.
Bąblowica to choroba spowodowana zarażeniem tasiemcem bąblowcowym. Występuje na całym świecie, także w Polsce. Większość przypadków bąblowicy przebiega bezobjawowo. Jeśli bąblowica powoduje objawy, najczęściej należą do nich bóle brzucha, uczucie wzdęcia, rozpierania w nadbrzuszu, czasem nudności
Zakażenia bakteryjne umiejscawiają się głównie w jelicie grubym, dlatego stolce w biegunkach bakteryjnych zwykle są niezbyt obfite, natomiast zawierają patologiczne domieszki, takie jak śluz, ropę lub krew. Biegunki bakteryjne przenoszą się drogą pokarmową i są znacznie mniej zaraźliwe niż biegunki wirusowe.
Na całym świecie ostre biegunki wywołane przez czynniki zakaźne, głównie wirusy i bakterie, rzadziej pierwotniaki, są po zakażeniach górnych dróg oddechowych najczęstszą chorobą ludzi w każdym wieku. Biegunki wirusowe występują ze zbliżoną częstością zarówno w krajach rozwijających się, jak i rozwiniętych, gdyż są znacznie bardziej zaraźliwe od biegunek bakteryjnych – do zakażenia wystarcza spożycie już 10–100 wirusów.
Szczepy Escherichia coli mają zdolność do wywoływania zapalenia jelita cienkiego i/lub jelita grubego. Odpowiednia kwasowość soku żołądkowego działa dezynfekująco i chroni do pewnego stopnia przed zakażeniem, dlatego na zakażenia patogennymi szczepami Escherichia coli są szczególnie podatne osoby z niską kwaśnością soku żołądkowego.
Najważniejszą cechą pałeczek Shigella jest bardzo duża zaraźliwość, zjadliwość i zdolność do inwazji tkankowej. Głównym rezerwuarem pałeczek Shigella są chorzy, którzy wydalają z kałem najwięcej drobnoustrojów w ostrej fazie czerwonki bakteryjnej. Z tego powodu najskuteczniejszym sposobem opanowania zakażeń jest izolowanie chorych.
Blastocytoza jest chorobą spowodowaną pierwotniakiem Balstocystis hominis. To „choroba brudnych rąk” – do zarażenia dochodzi w wyniku niezachowywania odpowiedniej higieny (drogą fekalno-oralną, przez żywność i wodę zanieczyszczoną ludzkimi odchodami). Najczęstszym objawem jest biegunka i ból brzucha, ale przebieg może być też bezobjawowy
Czym jest błonica? Jakie daje objawy i jak się przed nią chronić? Sprawdź kluczowe informacje o tej chorobie, metodach leczenia, skuteczności szczepień i aktualne statystyki.
Bakterie z rodzaju Brucella znajdują się w wydalinach i wydzielinach zakażonych zwierząt, w mleku, moczu, płynie owodniowym. Do zakażenia dochodzi drogą pokarmową (mięso bez obróbki termicznej, surowe mleko i przetwory z niepasteryzowanego mleka), przez skórę, spojówki i błony śluzowe wskutek kontaktu bezpośredniego z chorym zwierzęciem lub (rzadziej) drogą wziewną.
Chlamydiozy to grupa chorób zakaźnych wywołanych przez bakterie z rzędu Chlamydiales. U ludzi występuje Chlamydophila pneumoniae, wywołująca zapalenia górnych i dolnych dróg oddechowych, Chlamydophila psittaci – gatunek odzwierzęcy wywołujący ornitozę objawiającą się najczęściej zapaleniem płuc oraz Chlamydia trachomatis, powodująca zapalenia spojówek oraz zapalenia układu moczowo-płciowego, u noworodków zaś – zapalenia płuc. W leczeniu stosuje się antybiotyki.
Cholera jest bardzo zakaźną chorobą bakteryjną przewodu pokarmowego szerzącą się epidemicznie. Główny objaw cholery stanowi ciężka biegunka. Nieleczona może w ciągu zaledwie kilkunastu godzin doprowadzić do śmierci. Dostępne są szczepionki przeciwko cholerze.
Choroba kociego pazura występuje na całym świecie, ale jest częstsza w krajach o klimacie ciepłym i wilgotnym. W krajach o klimacie umiarkowanym, takich jak Polska, choroba częściej występuje jesienią i zimą – większość przypadków jest rozpoznawana od września do stycznia. Chorują najczęściej dzieci w wieku do 15 lat.
Choć ogólnie kontakt z kotami można uznać za bezpieczny, to koty mogą przenieść na człowieka różne choroby, zarówno przez ślinę, zadrapanie, kocie odchody, a także podczas bezpośredniego kontaktu z kotem (np. głaskania). Najbardziej niebezpieczne są dzikie koty. Należy zachować środki bezpieczeństwa, myć ręce po zabawie oraz kontakcie z kocimi odchodami i wydzielinami.
Charakterystyczną cechą zakażeń parwowirusem B19 jest występowanie wysypki i bólów stawowych. U dzieci wirus wywołuje rumień zakaźny, częstą chorobę wieku dziecięcego, natomiast u dorosłych zwykle powoduje nietypowe wysypki bez rumienia na twarzy lub zespół poliartropatii, który objawia się symetrycznym zapaleniem lub bólami stawów, najczęściej dłoni, stawów skokowych, kolanowych i nadgarstka.
Choroby prionowe są rzadkimi chorobami neurodegeneracyjnymi, które mają długi okres wylęgania i po pojawieniu się objawów nieuchronnie prowadzą do zgonu. Najczęściej występującą chorobą prionową jest choroba Creutzfeldta i Jakoba. Objawami chorób prionowych są zaburzenia neurologiczne, psychiatryczne i otępienne.
Cyklosporoza jest rozpowszechniona na całym świecie. Występuje częściej w krajach tropikalnych, gdzie zakażone jest nawet 18% ludności. Częstość zachorowań wzrasta w ciepłych miesiącach deszczowych.
Cystoizosporoza (dawniej nazywana izosporozą) jest biegunkową chorobą wywołaną przez pierwotniaka Cystoisospora belli. Do zarażenia człowieka dochodzi drogą fekalno-oralną lub pokarmową przez zanieczyszczony pokarm lub wodę.
Najczęściej cytomegalia przebiega bezobjawowo i pacjent nie wie, że jest zakażony CMV. W razie wystąpienia zespołu mononukleozy lub innych objawów cytomegalii należy się zgłosić do lekarza POZ. W razie wystąpienia objawów cytomegalii wrodzonej dziecko musi pozostawać pod opieką pediatry i innych specjalistów zależnie od występujących objawów choroby.
Czerwonka zaliczana jest do tzw. chorób brudnych rąk. Transmisja zakażenia odbywa się poprzez przeniesienie bakterii na skórze rąk lub przedmiotach do jamy ustnej (droga fekalno-oralna), przez skażony pokarm i wodę, potencjalnie również drogą określonych kontaktów seksualnych.
Dientamoeba fragilis to jeden z mniejszych pierwotniaków pasożytujących w przewodzie pokarmowym człowieka. Miejscem docelowej lokalizacji jest jelito grube. Pierwotniaki nie przenoszą się poza przewód pokarmowy do innych narządów.
Dirofilarioza występuje na całym świecie. Temperatura poniżej 14°C hamuje rozwój pasożyta, dlatego też większość infekcji stwierdza się w cieplejszych strefach klimatycznych. W Europie choroba występuje endemicznie wokół basenu Morza Śródziemnego, a najwięcej zakażeń notuje się we Włoszech, Francji, Grecji i Hiszpanii.
Okres inkubacji choroby wynosi około 1 roku od chwili zarażenia. W momencie kontaktu samicy nicienia ze skórą pojawiają się piekące i swędzące stwardnienia skórne, pęcherze, a następnie owrzodzenia powikłane zmianami ropnymi. W dnie zmiany skórnej można dostrzec tylny koniec nicienia.
Dur brzuszny jest przeważnie ciężką chorobą, która przebiega z wysoką gorączką i złym stanem ogólnym chorego. U osób dorosłych zwykle występują objawy ze strony wielu narządów: bóle głowy, biegunka, powiększenie wątroby i śledziony, a stan ogólny pacjenta jest ciężki (toksemia). W odróżnieniu od dorosłych, u dzieci przebieg duru brzusznego jest zwykle lekki. Typowym stałym objawem jest powiększenie śledziony, często występują dodatnie objawy oponowe.
Dżuma jest chorobą ludzi i innych ssaków spowodowaną zakażeniem bakterią Yersinia pestis. Zła sława dżumy jest związana z pandemią, która miała miejsce w Średniowieczu i pochłonęła miliony ofiar. Aktualnie Yersinia pestis utrzymuje się w środowisku głównie dzięki gryzoniom i pasożytującym na nich pchłom.
Choroba jest wywoływana przez wędrujące larwy tęgoryjców nieswoistych dla człowieka, zwykle Ancylostoma braziliense, występującego u kotów i psów. Charakteryzuje się on obecnością typowych zmian skórnych tzw. creeping eruption, na skutek tworzenia się krętych kanalików w skórze z wyraźnym odczynem zapalnym (zespół larwy skórnej).
Najczęściej erlichioza występuje w miesiącach letnich i w rejonach wiejskich, co wynika z aktywności i występowania kleszczy. W Europie choroba jest rzadko rozpoznawana (kilkadziesiąt przypadków rocznie). W Polsce, według statystyk PZH, zgłaszane są pojedyncze przypadki erlichiozy.
Fascioloza jest chorobą pasożytniczą spowodowaną przez przywrę – motylicę wątrobową. Do zakażenia dochodzi zwykle poprzez spożywanie surowych roślin wodnych zanieczyszczonych niedojrzałymi larwami pasożyta. Larwy te po dostaniu się do światła przewodu pokarmowego przenikają przez ścianę jelita do jamy brzusznej, a następnie do wątroby i dróg żółciowych, gdzie przekształcają się w postać dorosłą i produkują jaja.
Filariozy są grupą chorób ludzi i zwierząt wywoływanych przez robaki nazywane filariami. Filarioza należy do tak zwanych „chorób tropikalnych lekceważonych/zaniedbanych”, nad którymi nie prowadzi się badań dotyczących nowych, bezpiecznych sposobów leczenia ze względu na brak opłacalności inwestycji.
Glista ludzka to najczęstszy pasożyt występujący w jelicie cienkim człowieka. Do zarażenia dochodzi przez spożycie jaj inwazyjnych, które znajdują się w ziemi zanieczyszczonej stolcem osoby chorej na glistnicę, np. przy jedzeniu nieumytych truskawek nawożonych ludzkimi odchodami. Leczenie polega na zastosowaniu leków przeciwpasożytniczych.
Bakteria Bartonella quintana występuje na całym świecie a doniesienia o przypadkach gorączki okopowej pochodzą z wielu krajów, ale nie określono dokładnie jej rozpowszechniona w różnych społecznościach.
Choroba występuje w krajach basenu Morza Śródziemnego. Wektorem choroby jest określony gatunek kleszczy pasożytujących głównie na psach. W miejscu ugryzienia przez kleszcza i wniknięcia bakterii do organizmu tworzy się „czarna plama” – zmiana martwicza skóry w postaci czarnego strupa.
Grzybica po antybiotykoterapii wynika z nadmiernego rozrostu grzybów, zwykle Candida albicans i dotyczy przede wszystkim jamy ustnej, pochwy u kobiet i przełyku.
Zakażenia grzybicze ośrodkowego układu nerwowego (OUN) to grupa chorób o bardzo poważnym rokowaniu i dużej śmiertelności. Do najczęstszych grzybic OUN należą: kandydoza, kryptokokoza, aspergiloza, mukormykoza, histoplazmoza. Wiele gatunków grzybów może powodować infekcję u człowieka jednak zdecydowana większość z nich to patogeny oportunistyczne, wywołujące choroby tylko u osób z upośledzoną odpornością.
Hantawirusy to wirusy przenoszące się na ludzi z gryzoni, które mogą powodować poważne choroby, prowadzące do zgonu. W Polsce zakażenie hantawirusami powoduje gorączkę krwotoczną z zespołem nerkowym.
Histoplazmoza to grzybicze zakażenie płuc wywołane przez Histoplasma capsulatum. Sprawdź, jakie daje objawy, jak ją rozpoznać i leczyć.
Wirus brodawczaka ludzkiego (human papillomavirus – HPV) jest wirusem, który powoduje powstawanie różnych zmian na skórze i błonach śluzowych (gardła, jamy ustnej, a także genitaliów). Zakażenie HPV jest głównym czynnikiem ryzyka zachorowania na raka szyjki macicy. Wirus przenosi się głównie przez kontakty seksualne, a także przez bezpośredni kontakt ze zmianami skórnymi lub na błonach śluzowych
Hymenolepioza spowodowana tasiemcem karłowatym jest najczęstszą tasiemczycą u człowieka. Zarażenia są powszechne w krajach rozwijających się i w populacjach bytujących w złych warunkach sanitarno-higienicznych, częściej w klimacie ciepłym.
Cellulitis (zapalenie tkanki podskórnej) to zakażenie bakteryjne obejmujące tkankę podskórną, które zwykle występuje na kończynach dolnych. Dowiedz się, jak rozpoznać chorobę, jakie są przyczyny i kiedy zgłosić się do lekarza.
Salmonelloza to choroba wywołana przez bakterie Salmonella, która objawia się nudnościami, wymiotami, biegunką, a także kurczowymi bólami brzucha oraz gorączką. Zwykle salmonelloza ustępuje bez leczenia w ciągu kilku dni. W zapobieganiu salmonellozie największe znaczenie ma przestrzeganie zasad higieny oraz odpowiednia obróbka cieplna żywności – jajek, mięsa, owoców morza, mleka.
Najczęstsze objawy mononukleozy to długotrwająca gorączka, mocno powiększone migdałki, obrzęki śluzówkek nosa i gardła, kluskowato-nosowa mowa, obrzęki powiek, powiększenie węzłów chłonnych oraz powiększenie śledziony i wątroby.
Jersinioza to odzwierzęca choroba zakaźna powodowana przez bakterie z rodzaju Yersinia. Głównym rezerwuarem zwierzęcym szczepów Yersinia enterocolitica chorobotwórczych dla ludzi są świnie, dlatego zakażenie ma miejsce najczęściej po spożyciu skażonej żywności, w szczególności surowej lub półsurowej wieprzowiny lub podrobów wieprzowych.
Kiła to poważna choroba bakteryjna, która przenosi się najczęściej drogą kontaktów seksualnych. Kiła przebiega fazowo i w różnych fazach towarzyszą jej różne objawy. Choroba zaczyna się od pojawienia się niewielkiego, niebolesnego guzka w miejscu dostania się bakterii do organizmu. Kiłę leczy się antybiotykiem. Im wcześniej leczenie zostanie podjęte, tym lepsze rokowanie.
Kleszcze są ważnymi przenosicielami groźnych chorób zakaźnych. Im dłużej kleszcz tkwi w ciele, tym większe prawdopodobieństwo zakażenia. Kleszcza należy wyciągnąć jak najszybciej i obserwować miejsce ugryzienia. Jeśli pojawi się rumień, może to oznaczać boreliozę
Kleszczowe zapalenie mózgu to choroba odzwierzęca przenoszona przez kleszcze. Rezerwuar choroby stanowią głównie małe gryzonie i kleszcze, które przekazują zakażenie na następne pokolenia. Najczęstszą drogą zakażenia jest ukłucie przez zakażonego kleszcza, rzadko do zakażenia dochodzi drogą pokarmową przez spożycie surowego, niepasteryzowanego mleka zakażonych zwierząt.
Kryptosporydioza to zakażenie pasożytnicze wywołujące wodnistą biegunkę, ból brzucha i odwodnienie. Sprawdź, jak dochodzi do zakażenia, jakie są objawy i jak wygląda leczenie.
Krztusiec, znany dawniej jako koklusz, to ostra choroba zakaźna dróg oddechowych – bakteryjne zapalenie tchawicy i oskrzeli wywoływane przez zakażenie pałeczką krztuśca (Bortedella pertussis). Artykuł opisuje m.in. objawy krztuśca, przebieg choroby, leczenie i powikłania.
Legionella pneumophilia jest bakterią, która występuje w naturalnych i sztucznych zbiornikach wodnych (baseny), w wodnych systemach chłodzących i systemach nawilżania powietrza. Zakażenie może mieć łagodny przebieg, podobny do grypy – gorączka Pontiac lub powodować chorobę legionistów, która jest ciężkim zapaleniem płuc wymagającym leczenia antybiotykami i może powodować powikłania.
Leiszmanioza jest chorobą szeroko rozpowszechnioną w krajach strefy tropikalnej i subtropikalnej, z wyjątkiem Australii i Oceanii. Na świecie zarażonych pierwotniakami z rodzaju Leishmania jest ponad 12 milionów ludzi.
Leptospiroza jest bakteryjną chorobą zakaźną wywołaną przez krętki z rodzaju Leptospira występujące na całym świecie z wyjątkiem strefy polarnej. Do zakażenia człowieka dochodzi w sposób przypadkowy przez błony śluzowe lub uszkodzoną skórę narażoną na kontakt z płynami ustrojowymi zwierzęcia z ostrą leptospirozą lub poprzez ekspozycję na wodę lub glebę zanieczyszczoną moczem zakażonych przewlekle zwierząt.
Listerioza jest chorobą zakaźną zazwyczaj spowodowaną spożyciem pokarmu zanieczyszczonego bakteriami Listeria monocytogenes, które występują powszechnie w środowisku naturalnym w wodzie i glebie. Zwierzęta zwykle przechodzą infekcję bezobjawowo, a jej skutkiem może być skażenie żywności pochodzenia zwierzęcego, głównie mięsa i mleka.
Małpia ospa to znana od lat odzwierzęca choroba wirusowa, o zwykle łagodnym przebiegu, która może przenosić się także z człowieka na człowieka. Pojawienie się zmian skórnych z towarzyszącą gorączką, osłabieniem oraz powiększeniem węzłów chłonnych powinny wzbudzić niepokój, szczególnie jeśli w poprzedzającym okresie mieliśmy kontakt z osobami z rozpoznaną małpią ospą lub podejrzanymi o to zakażenie. Ze względu na podobieństwo do wirusa ospy prawdziwej, w profilaktyce zakażenia wirusem małpiej ospy można stosować szczepionkę przeciwko ospie prawdziwej.
Melioidoza jest chorobą strefy tropikalnej. Za rejony endemicznego występowania melioidozy uznaje się kraje Azji Południowo-Wschodniej oraz Australię. Podróżni podróżujący do krajów endemicznych, np. Tajlandii, powinni mieć świadomość potencjalnego zagrożenia zachorowaniem na tę chorobę i unikać ryzykownych zachowań.
Najistotniejsze znaczenie w leczeniu zakażeń odgrywa współcześnie chemioterapia, której prekursorem był urodzony w Strzelinie na Śląsku Paul Ehrlich.
Mikrosporydiozę uznaje się za chorobę odzwierzęcą. U osób z prawidłową odpornością objawy mikrosporydiozy są zazwyczaj łagodne, a przebieg choroby jest samoograniczający.
Mononukleoza zakaźna jest ostrą chorobą, którą wywołuje pierwotne (pierwsze w życiu) zakażenie wirusem Epsteina i Barr (EBV). Choć mononukleoza zakaźna występuje najczęściej u dzieci, to nastolatki i dorośli stanowią około 1/3 chorych.
Mykoplazma to rodzaj bakterii, który może powodować zakażenia dróg oddechowych (w tym zapalenie płuc), a także zakażenia dróg moczowo-płciowych. Mycoplasma pneumoniae powoduje najczęściej zapalenie górnych dróg oddechowych i ostre zapalenie oskrzeli, a Mycoplasma genitalium zapalenie cewki moczowej u mężczyzn, a szyjki macicy u kobiet. W leczeniu stosuje się antybiotyki.
Nokardioza częściej występuje u osób w 4. dekadzie życia i starszych, osób otrzymujących leczenie immunosupresyjne, z chorobami przewlekłymi, po przeszczepieniu narządów, z chorobami nowotworowymi, u alkoholików, osób z marskością wątroby lub niewydolnością nerek.
Do przeniesienia zakażenia od zwierzęcia dochodzi w momencie dostania się bakterii na uszkodzoną skórę lub błonę śluzową, gdzie rozwija się miejscowy odczyn zapalny z powstaniem guzka i towarzyszącym zapaleniem naczyń chłonnych. Często stwierdza się powiększenie okolicznych węzłów chłonnych.
Odra u dorosłych często przebiega ciężko i prowadzi do powikłań. Sprawdź objawy, okres zakaźności, diagnostykę, leczenie i znaczenie szczepień.
Opryszczka wargowa może nawracać, średnio dwa razy do roku. W leczeniu stosuje się miejscowo leki przeciwwirusowe, a w cięższych przypadkach także doustne.
Opryszczka zwykła (Herpes simplex, HSV-1 i HSV-2) to częste zakażenie wirusowe skóry i błon śluzowych. Wirus pozostaje w organizmie w stanie utajenia i może nawracać w różnych okolicach ciała.
Opryszczkowe zapalenie gardła i migdałków podniebiennych to choroba zakaźna wywołana przez wirus opryszczki zwykłej, zazwyczaj typu 1. Pojawia się przy pierwszym kontakcie z wirusem. Zwykle choroba ustępuje sama
Opryszczkowe zapalenie mózgu to ciężka wirusowa choroba mózgu wywołana przez wirus opryszczki zwykłej. Do objawów należą m.in. bóle głowy, nudności, wymioty, drgawki, zaburzenia świadomości, zachowania, psychiczne, a także ogniskowe zaburzenia neurologiczne, takie jak zaburzenia widzenia, niedowłady
Dorośli na ospę wietrzną chorują rzadko, gdyż z racji wysokiej zaraźliwości choroby najczęściej przechodzą ospę wietrzną jako dzieci, co zapewnia im trwałą odporność i chroni przed zachorowaniem w wieku dorosłym.
Ostre opryszczkowe zapalenie błony śluzowej dziąseł i jamy ustnej to choroba wywołana zakażeniem wirusem opryszczki zwykłej. Występuje typowo u małych dzieci, rzadko u dorosłych.
Owsica to choroba spowodowana przez pasożyta – owsika ludzkiego. Owsiki występują głównie u dzieci, a zarażenie zwykle nie powoduje objawów, choć u dziecka może wystąpić świąd okolicy odbytu (głównie w nocy) czy niepokój i płaczliwość. W leczeniu stosuje się leki przeciwpasożytnicze podawane doustnie.
Paciorkowce (streptokoki) to bakterie, które mogą powodować różne choroby, m.in. anginę, ostre bakteryjne zapalenie ucha środkowego, zapalenie płuc i zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. W leczeniu zakażeń paciorkowcowych stosuje się antybiotyki.
Do zakażenia człowieka dochodzi zazwyczaj po ugryzieniu, zadrapaniu lub polizaniu przez zwierzę. Ugryzienia przez koty odpowiadają za 60-80% przypadków zakażeń Pasteurella multocida u ludzi.
Pełzakowica zwykle dotyczy osób żyjących lub przebywających czasowo w rejonach tropikalnych, na obszarach o niskich standardach sanitarnych. Rozpoznanie choroby może sprawiać problemy, ponieważ niektóre pełzaki pod mikroskopem wyglądają identycznie jak pełzak czerwonki.
Pneumocystoza przebiega najczęściej pod postacią zapalenia płuc o różnej ciężkości. Choroba manifestuje się nasilającą się dusznością, suchym kaszlem bez odkrztuszania, dyskomfortem w klatce piersiowej, gorączką z dreszczami i utratą masy ciała.
W 2014 roku polio nadal występowało endemicznie w Nigerii, Afganistanie i Pakistanie, a pojedyncze przypadki rejestrowano w Etiopii, Kamerunie, Kenii, Somalii, Syrii i Izraelu. Polio, monitorowane jako porażenie wiotkie, występuje w Polsce sporadycznie jedynie jako choroba przywleczona.
Postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia jest wirusową chorobą demielinizacyjną ośrodkowego układu nerwowego spowodowaną zakażeniem wirusem JC. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową lub pokarmową. Zachorowania zwykle objawiają się między 20. a 30. rokiem życia. Pierwotna infekcja jest bezobjawowa. W jej wyniku dochodzi do utajonego (latentnego) zakażenia limfocytów B, szpiku, śledziony i nerek. W stanach zaburzeń odporności następuje reaktywacja wirusa i rozsiew zakażenia w obrębie ośrodkowego układu nerwowego.
Półpasiec jest chorobą zakaźną wywołaną przez wirus ospy wietrzej i półpaśca. Jest to reaktywacja utajonego zakażenia tym wirusem, co oznacza, że może on wystąpić u osób, które chorowały na ospę wietrzną, niezależnie czy jej przebieg był ciężki, czy lekki. Głównym objawem jest bolesna wysypka, zwykle na tułowiu, po jednej stronie – pęcherzyki wypełnione płynem, które pękają i przysychają z pozostawieniem strupka. W leczeniu stosuje się leki antywirusowe i przeciwbólowe.
Półpasiec oczny to postać półpaśca. Półpasiec zajmuje wówczas nerw oczny, czyli pierwszą gałąź nerwu trójdzielnego. Półpasiec oczny dotyczy jednego oka i dlatego też charakterystyczne zmiany skórne zajmują czoło, nos i powiekę górną po jednej stronie. Towarzyszą temu objawy, takie jak ból i zaczerwienienie oka, łzawienie, niewyraźne widzenie, nadwrażliwość na światło, pieczenie. Najważniejsze jest szybkie rozpoczęcie leczenia, ponieważ półpasiec oczny jest poważną chorobą, która może spowodować utratę wzroku!
Promienica jest podostrą, niekiedy przewlekłą infekcją bakteryjną wywoływaną przez bakterie beztlenowe - promieniowce, które występują licznie w prawidłowej florze jamy ustnej oraz w końcowym odcinku przewodu pokarmowego i dróg rodnych. Aby doszło do zakażenia tymi bakteriami, wcześniej musi zostać przerwana ciągłość błon śluzowych oraz obecne muszą być zmiany martwicze.
Przywry powodujące przywrzyce są pasożytami o bardzo zróżnicowanej budowie i właściwościach biologicznych. Do zakażenia ludzi dochodzi we wszystkich strefach klimatycznych, co wpływa na znaczną chorobowość oraz śmiertelność. Z klinicznego punktu widzenia dzielimy je na: przywry krwi, dróg żółciowych, jelit i płuc.
Aby uniknąć zachorowania na przywrzyce jelitowe, należy unikać spożywania surowych roślin wodnych oraz wody o niepewnym pochodzeniu, a także surowych lub poddanych niewystarczającej obróbce cieplnej ryb słodkowodnych lub żyjących w słonawej wodzie w rejonach endemicznego występowania przywrzyc jelitowych.
Do rozwoju przywrzycy płucnej (paragonimozy) dochodzi w wyniku spożycia metacerkarii przywry z surowym, marynowanym lub półsurowym mięsem krabów lub langust.
Przywry powodują przewlekłe choroby pasożytnicze wątroby i dróg żółciowych. Motylica wątrobowa (Fasciola hepatica) dostaje się do organizmu człowieka przy spożyciu zanieczyszczonych roślin wodnych lub skażonej wody. Źródłem przywry orientalnej (Clonorchis sinensis) są niedogotowane ryby słodkowodne z rodziny karpiowatych (karp, płoć, ukleja, leszcz, lin). W leczeniu stosuje się leki przeciwpasożytnicze.
Riketsjozy to choroby wywołane przez riketsje, namnażające się wewnątrzkomórkowo bakterie. Rezerwuarem riketsji są ssaki, na których pasożytują określone wektory - stawonogi (kleszcze, wszy, pchły, roztocza). Po zakażeniu dochodzi do rozsiewu bakterii drogą krwi. Riketsje powodują zapalenia naczyń, głównie małych tętnic i naczyń włośniczkowych. Indukuje to proces krzepnięcia krwi w naczyniach i prowadzi do ich niedrożności. Dotyczy to przede wszystkim naczyń skóry, mięśnia sercowego, mięśni szkieletowych, ośrodkowego układu nerwowego i nerek.
Przyczyną ropnia mózgu jest zakażenie bakteryjne ośrodkowego układu nerwowego, szerzące się drogą krwiopochodną lub przez ciągłość z ropnego zapalenia zatok, ucha środkowego, wyrostka sutkowatego lub zęba.
Rotawirusy to częsty czynnik powodujący biegunkę, zwłaszcza u dzieci. U dorosłych objawy zakażenia rotawirusami są zwykle łagodne. Nie ma konkretnego leku na zakażenie rotawirusami, w leczeniu należy dbać o odpowiednie nawodnienie i higienę, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się zakażenia. Szczepionka przeciwko rotawirusom jest najlepszym sposobem ochrony przed chorobą rotawirusową.
Róża jest chorobą skóry i tkanki podskórnej wywołaną przez paciorkowce. Bakterie wnikają do organizmu przez uszkodzoną skórę lub błonę śluzową i powodują zapalenie, najczęściej na kończynach dolnych lub twarzy. Skóra jest żywoczerwona, błyszcząca, obrzęknięta, wyraźnie odgraniczona od skóry zdrowej, bolesna. Leczenie polega na przyjmowaniu antybiotyków.
Zachorowania na różycę wśród ludzi są najczęściej spowodowane zawodowym narażeniem na kontakt z zakażonym zwierzęciem lub produktami pochodzenia zwierzęcego. Do zakażenia dochodzi poprzez wnikanie bakterii przez uszkodzoną skórę.
Różyczka występuje tylko u ludzi - źródłem zakażenia jest człowiek chory na różyczkę. Zarażamy się drogą wziewną - przez kontakt z wydzielinami nosogardła osoby zakażonej. Różyczka jest względnie mało zaraźliwa - po kontakcie z chorym zachoruje 10-30% osób podatnych na zachorowanie, przy czym nawet do 50% zakażonych może przebyć różyczkę zupełnie bezobjawowo.
Rzekomobłoniaste zapalenie jelit jest najczęstszą biegunką bakteryjną nabywaną w środowisku szpitalnym. Choroba jest następstwem zaburzeń fizjologicznej flory jelita grubego, do której dochodzi prawie wyłącznie z powodu stosowania antybiotyków.
Sarkocystoza to choroba wywoływana przez pierwotniaki z rodzaju Sarcocystis, które są głównie patogenami zwierząt, jednak sporadycznie, w wyniku spożycia cyst pasożyta zawartych w mięsie wołowym lub wieprzowym poddanym niewystarczającej obróbce cieplnej, dochodzi do zarażenia człowieka.
Zespół ostrej ciężkiej niewydolności oddechowej jest zagrażającą życiu chorobą wirusową wywołaną zakażeniem koronawirusem określanym jako wirus SARS. Pierwotnym rezerwuarem wirusa SARS były zwierzęta. Do tej pory nie zidentyfikowano jednoznacznie gatunku zwierzęcia, z którego doszło do transmisji patogenu na populację ludzką.
Po malarii i robaczycach jelitowych, schistosomoza jest trzecią w kolejności chorobą pasożytniczą siejącą spustoszenie na świecie i pozostającą jedną z głównych przyczyn zgonów w krajach rozwijających się Afryki, Ameryki Południowej, Karaibów, Bliskiego Wschodu i Azji. Choruje na nią ponad 207 milionów ludzi na świecie, z czego 85% w Afryce.
Sepsa bezpośrednio zagraża życiu chorego, ponieważ w jej przebiegu dochodzi do niewydolności wielu ważnych dla życia narządów, takich jak nerki, wątroba, serce i płuca.
Sparganoza jest chorobą pasożytniczą spowodowaną zarażeniem tasiemcem z rodzaju Spirometra (Diphyllobothrium) erinaceieuropaei i gatunkami pokrewnymi. Jest dość rzadko rozpoznawana. Za obszary jej endemicznego występowania uważa się kraje Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej oraz Amerykę Południową.
Sporotrychoza jest rzadkim zakażeniem grzybiczym spowodowanym przez grzyba dimorficznego Sporothrix schenckii. Zakażenie następuje przez drobne zranienia skóry przy kontakcie z obumarłymi roślinami, np. podczas ukłucia kolcem róży.
Węgorczyca (strongyloidoza) to choroba pasożytnicza przewodu pokarmowego, płuc i skóry wywoływana przez nicienia – węgorka jelitowego. Zarażenie węgorkiem jelitowym jest szeroko rozpowszechnione na obszarach strefy międzyzwrotnikowej i subtropikalnej, w krajach o klimacie gorącym i wilgotnym. Zarażenie następuje w wyniku wniknięcia inwazyjnych larw poprzez nieuszkodzoną skórę lub błonę śluzową człowieka na drodze bezpośredniego kontaktu ze skażoną glebą (np. chodzenie boso, siadanie na ziemi). W leczeniu stosuje się leki przeciwpasożytnicze.
Świnka jest chorobą występującą tylko u ludzi. Do zakażenia dochodzi drogą wziewną, przez kontakt ze śliną i wydzielinami dróg oddechowych rozpraszanymi przez chorych na świnkę podczas kaszlu i kichania. Niektóre osoby mogą być bezobjawowo zakażone wirusem świnki lub przechodzić chorobę bardzo łagodnie, ale stanowią źródło zakażenia dla innych.
Tasiemce to pasożyty przewodu pokarmowego. Najczęściej u ludzi występuje tasiemiec nieuzbrojony, jego człony mogą być widoczne w stolcu osoby zarażonej. W diagnostyce wykonuje się badania kału, a leczenie polega na stosowaniu leków przeciwpasożytniczych.
Tęgoryjczyca to choroba pasożytnicza jelita cienkiego człowieka wywołana przez nicienie przede wszystkim – Ancylostoma duodenale i Necator americanus. Tęgoryjce bytują w glebie i do zarażenia dochodzi po spożyciu pokarmu zanieczyszczonego skażoną ziemią lub przez skórę, np. przy chodzeniu boso. Zarażenie tęgoryjcami występuje najczęściej w krajach o klimacie tropikalnym i subtropikalnym.
Tężec jest ciężką chorobą układu nerwowego cechującą się skurczami mięśni. Chorobę wywołuje zakażenie rany beztlenową bakterią – laseczką tężca.
Toksokaroza jest chorobą pasożytniczą wywoływaną przez larwy glisty psiej (Toxocara canis) lub glisty kociej (Toxocara cati). Człowiek zaraża się poprzez przypadkowe spożycie jaj glisty (które są wydalane z odchodami przez psy i koty), spożywając posiłek brudnymi rękoma po kontakcie z ziemią lub jedząc nieumyte warzywa czy owoce. Bezobjawowe zarażenie Toxocara nie wymaga leczenia
Toksoplazmoza jest chorobą pasożytniczą, wywoływaną przez pierwotniaka Toxoplasma gondii. Objawy toksoplazmozy zależą od drogi zarażenia (toksoplazmoza nabyta, toksoplazmoza wrodzona) i od stanu układu odpornościowego osoby zarażonej. Szczególnie niebezpieczna jest toksoplazmoza w czasie ciąży, ponieważ istnieje ryzyko przeniesienia zarażenia na płód, co może wiązać się bardzo poważnymi konsekwencjami (nawet poronieniem)
Trąd jest chorobą zakaźną spowodowaną przez bakterie, prątki trądu (Mycobacterium leprae). Bakterie powodujące trąd namnażają się niezwykle wolno, dlatego objawy choroby mogą pojawić się nawet po 2-10 latach od zakażenia i dotyczą głównie skóry, nerwów i błon śluzowych.
Włosogłówka to pasożyt bytujący w przewodzie pokarmowym człowieka i powodujący chorobę zwaną trichurioza. Do zarażenia dochodzi poprzez spożycie warzyw, owoców lub wody zanieczyszczonej glebą skażoną jajami włosogłówki. Choroba często przebiega bezobjawowo albo powoduje objawy ze strony układu pokarmowego (m. in. bóle brzucha, biegunki, nudności, wymioty). W leczeniu stosuje się leki przeciwpasożytnicze.
Śpiączka afrykańska to choroba występująca endemicznie wyłącznie w Afryce Subsaharyjskiej na terenie sawanny, na obszarach hodowli bydła oraz w parkach narodowych i rezerwatach przyrody. Zarażenie następuje poprzez skórę i jest przenoszone za pośrednictwem śliny krwiopijnej muchy tse-tse. Aż 97% wszystkich zarażeń rejestruje się w południowym Sudanie, Demokratycznej Republice Konga i Angoli.
Trypanosomoza amerykańska, inaczej choroba Chagasa, powodowana jest inwazją pierwotniaka Trypanosoma cruzi, który dostaje się do organizmu człowieka i zwierząt za pośrednictwem owadów. Choroba Chagasa należy do grupy tak zwanych chorób pasożytniczych, występuje wyłącznie w obu Amerykach, głównie na obszarach wiejskich Ameryki Łacińskiej.
Tularemia (potocznie nazywana „gorączką zajęczą”) jest chorobą ludzi i zwierząt spowodowaną zakażeniem bakterią Francisella tularensis. Do zakażenia ludzi dochodzi poprzez ukąszenia kleszczy oraz much jelenich, przez kontakt skóry z zakażonym zwierzęciem, spożycie skażonej wody, ekspozycję zawodową (np. w laboratorium), inhalację zanieczyszczonego kurzu lub aerozolu. Nie opisano żadnego przypadku transmisji zakażenia z człowieka na człowieka.
Wąglik jest ostrą odzwierzęcą chorobą zakaźną (zoonozą) o bardzo dużej śmiertelności. Nazwa bakterii pochodzi od greckiego słowa oznaczającego „węgiel”, ponieważ w przebiegu wąglika często tworzą się u ludzi owrzodzenia pokryte czarnym strupem, przypominającym swoją barwą węgiel. Innym wyjaśnieniem jest czarna barwa śledziony, którą obserwuje się u zwierząt padłych na wąglik.
Wągrzyca to choroba spowodowana przez tasiemca uzbrojonego. Dochodzi do niej, kiedy ze spożytych jaj tasiemca wylęgają się postaci larwalne, które przedostają się do krwi i osadzają w narządach wewnętrznych, zwłaszcza w mózgu, w gałce ocznej, mięśniach i w tkance podskórnej, gdzie w ciągu kilku tygodni tworzą wągry.
Wirus Ebsteina i Barr (EBV) jest patogenem występującym tylko u człowieka. EBV podczas pierwotnego zakażenia może wywoływać mononukleozę zakaźną (rzadziej inne choroby) lub przebiegać bezobjawowo. Po wniknięciu do organizmu, pozostaje w nim do końca życia w postaci utajonej (latentnej), w przypadku obniżenia odporności dochodzi do reaktywacji zakażenia. Celem potwierdzenia zakażenia EBV wykonuje się odpowiednie badania serologiczne.
Wirus marburg to wirus wywołujący gorączkę krwotoczną, czyli ciężką chorobę, która może prowadzić do śmierci. Jest rzadki, występuje w Afryce. Do zakażenia zachodzi przez kontakt z płynami ustrojowymi osoby chorej lub zmarłej z powodu wirusa marburg.
Wirus Nipah to wirus odzwierzęcy, a jego rezerwuarem są gatunki nietoperza owocożernego, które nie występują w Europie. Wirus Nipah powoduje zapalenie mózgu o ciężkim przebiegu.
Zika to choroba wywołana przez wirusa zika występująca w Afryce, Ameryce Południowej, na Karaibach, w Azji Południowo-Wschodniej i Oceanii. Jest przenoszona głównie przez komary i zwykle jej przebieg jest bezobjawowy. Zika jest jednak niebezpieczna dla kobiet w ciąży, ponieważ może spowodować poważne uszkodzenia płodu. Nie ma szczepionki przeciwko zice
Przyczyną wirusowego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych jest zakażenie wirusowe ośrodkowego układu nerwowego szerzące się w obrębie błon i przestrzeni płynowych otaczających mózg i rdzeń kręgowy. Zakażenia ośrodkowego układu nerwowego określa się w skrócie jako neuroinfekcje.
Włośnica to choroba spowodowana pasożytem Trichinella. Źródłem zarażenia jest spożycia mięsa chorych zwierząt domowych lub dzikich – w Polsce to najczęściej wieprzowina lub mięso dzika. Objawy włośnicy pojawiają się po kilku dniach lub tygodniach i mają przebieg fazowy. Należą do nich między innymi: biegunka, ból brzucha, ból mięśni, gorączka, objawy alergicznego zapalenia naczyń.
Wścieklizna cechuje się najwyższym wskaźnikiem śmiertelności ze wszystkich znanych zakażeń – chorobę przeżywają pojedyncze osoby, które zostały zaszczepione przed wystąpieniem objawów lub zakażone przez mniej zjadliwe szczepy wirusa.
Zakażenia Haemophilus influenzae typu b występują na całym świecie i dotyczą głównie nieszczepionych dzieci oraz osób z niekompletnym podstawowym cyklem szczepień.
Inwazyjna choroba meningokokowa jest najczęstszą postacią zakażeń meningokokowych – ciężką, gwałtownie postępującą chorobą bakteryjną wywołaną przez wtargnięcie dwoinek zapalenia opon do prawidłowo jałowych miejsc organizmu, takich jak krew i ośrodkowy układ nerwowy.
Pałeczka okrężnicy, czyli Escherichia coli, jest niegroźną bakterią wchodzącą w skład fizjologicznej flory jelitowej ludzi i zwierząt. Niektóre gatunki bakterii są w stanie wywołać chorobę, zwykle infekcję przewodu pokarmowego. Charakterystycznymi objawami są biegunka, często z domieszką krwi lub śluzu, kurczowe bóle brzucha, nudności, wymioty, gorączka.
Pałeczka ropy błękitnej jest wszechobecna w środowisku; występuje w wodzie, glebie, przewodzie pokarmowym ludzi i zwierząt. Należy do patogenów oportunistycznych, co oznacza, że wywołuje chorobę jedynie w sprzyjających warunkach związanych z osłabieniem odporności, rzadko u zdrowych osób.
RSV to wirus powodujący sezonowe zakażenia dróg oddechowych, szczególnie groźne dla niemowląt i dzieci <2. rż. Nie istnieje przyczynowe leczenie zakażenia RSV, postępowanie ogranicza się do leczenia objawowego oraz czujnej obserwacji pacjenta. Nasilenie się dolegliwości, szczególnie u najmłodszych dzieci, może wymagać leczenia w szpitalu
Występowanie zatruć jest związane z przerwaniem łańcucha chłodniczego oraz złym przechowywaniem produktów spożywczych, zwłaszcza gotowanych w dużej masie. Najczęściej problem dotyczy mięsa, produktów mięsnych i drobiu. Warunki do mnożenia się Clostridium perfringens pojawiają się, gdy mięso jest gotowane, następnie chłodzone i ponownie gotowane następnego dnia.
Proteus mirabilis to bakteria, która może powodować zakażenia, głównie dróg moczowych, ale także ran, układu oddechowego, kości, stawów oraz opon mózgowo-rdzeniowych. W leczeniu zakażeń wywołanych bakterią Proteus mirabilis stosuje się antybiotyki, często konieczne jest wykonanie antybiogramu
Bakterie z rodzaju Campylobacter mogą wywoływać zakażenia umiejscowione w różnych narządach, jednak najczęściej wywołują ostre biegunki zwane kampylobateriozami. Pałeczki Campylobacter są jedną z najczęstszych przyczyn biegunek bakteryjnych w krajach uprzemysłowionych.
Jersinioza jest rzadką bakteryjną chorobą odzwierzęcą. Zakażenie przenosi się na ludzi zazwyczaj drogą pokarmową przez skażone pożywienie. Jersinioza najczęściej przebiega jako zapalenie jelita cienkiego lub zapalenie jelita cienkiego i grubego, z ostrą biegunką, która ustępuje samoistnie.
Większość zakażeń wywołanych przez HHV-6, HHV-7 i HHV-8 przebiega bezobjawowo. Jeżeli objawy kliniczne wystąpią, to zazwyczaj przyjmują postać niecharakterystycznej choroby gorączkowej lub – w przypadku wirusów HHV-6 i HHV-7 – gorączki trzydniowej.
Większość zakażeń wywołanych przez wirusy Coxsackie przebiega bezobjawowo. Jeżeli objawy kliniczne wystąpią, to zazwyczaj przyjmują postać niecharakterystycznej choroby gorączkowej, zwanej „letnią grypą” ze względu na sezonowość zachorowań ciepłą porą roku. Swoiste, charakterystyczne zespoły chorobowe towarzyszą jedynie mniejszości zakażeń wywołanych przez wirusy Coxsackie. Najczęściej występują objawy ze strony skóry i błon śluzowych czyli różnorodne wysypki, rzadziej choroby mięśni oraz układu nerwowego.
Rozpoznanie zakażeń gronkowcowych ustala się na podstawie objawów klinicznych oraz wyników badań mikrobiologicznych, w których uzyskuje się wzrost gronkowców. W przypadku zatruć pokarmowych, podejrzane środki spożywcze można przesłać do pracowni mikrobiologicznej w celu wykrycia toksyny bądź szczepu wytwarzającego toksynę.
Do zarażenia tasiemcem psim dochodzi drogą pokarmową – przez zjedzenie pchły, która zawiera postać larwalną tasiemca – cysticerkoid. Opisana droga zarażenia ogranicza występowanie choroby u ludzi. Żywicielami ostatecznymi tasiemca psiego są głównie psy, rzadziej koty i lisy. Człowiek zaraża się sporadycznie, zwykle przez brudne ręce.
Do zarażenia tasiemcem szczurzym dochodzi drogą pokarmową – przez zjedzenie owada, zwykle żuka, zawierającego postać larwalną tasiemca (cysticerkoid).
Większość przypadków zatrucia pokarmowego ustępuje w ciągu paru dni bez konieczności zgłaszania się do lekarza. Podstawowe znaczenie ma nawadnianie doustne. Jeżeli zatrucie przebiega ciężko, lekarz może zdecydować o leczeniu szpitalnym i nawadnianiu dożylnym. W niektórych rodzajach zakażeń bakteryjnych przewodu pokarmowego lekarz może wyjątkowo zlecić antybiotyki.
Zatrucie jadem kiełbasianym to rzadkie, ale bardzo poważne zatrucie pokarmowe, będące najczęściej skutkiem spożycia pokarmów zanieczyszczonych toksyną botulinową wytwarzaną w żywności przez bakterie.
Zespół larwy wędrującej skórnej jest chorobą spowodowaną przez pasożyty, zwykle Ancylostoma brasiliense, które drążą tunele w skórze. Choroba występuje głównie w krajach o klimacie tropikalnym i subtropikalnym. Do zarażenia dochodzi podczas kontaktu skóry z zanieczyszczoną pasożytami glebą (chodzenie boso, siedzenie na ziemi). W leczeniu stosuje się leki przeciwpasożytnicze.
Paciorkowcowy zespół wstrząsu toksycznego jest powikłaniem zakażenia paciorkowcami beta-hemolizującymi grupy A (Streptococcus pyogenes). To poważna choroba – w jej przebiegu dochodzi do niewydolności wielu narządów i może skończyć się śmiercią. Leczenie prowadzi się w warunkach szpitalnych, często na oddziale intensywnej terapii.
Gangrena (zgorzel gazowa) to ciężka choroba związana z zakażeniem tkanek, najczęściej bakterią Clostridium perfrigens. Powoduje szybkie narastanie objawów – bólu, obrzęku i pęcherzy z krwotoczną zawartością w miejscu zranienia i – nieleczona – prowadzi w szybkim czasie do zgonu. Choroba nie przenosi się między ludźmi.
w dni powszednie od 8.00 do 18.00
Cena konsultacji 29 zł
Flebolog - czym się zajmuje, jakie choroby leczy?
Ginekolog – czym się zajmuje, jakie choroby leczy
